राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का वरिष्ठ नेता तथा प्रस्तावित प्रधानमन्त्री उम्मेदवार बालेन्द्र शाह गम्भीर नागरिकता विवादमा फसेका छन् ।
महोत्तरीबाट २०६३ सालमा जारी मूल नागरिकतामा उनको थर ‘साह’ उल्लेख भए पनि २०७९ सालमा काठमाडौंबाट लिएको प्रतिलिपिमा ‘शाह’ बनाइएको कागजात सार्वजनिक भएपछि राजनीतिक वृत्तमा तीव्र बहस सुरु भएको छ ।
पहिलो नागरिकता ‘साह’, प्रतिलिपिमा ‘शाह’ किन ?
२०६३ पुस ६ गते महोत्तरीबाट जारी ५१९२ नम्बरको नागरिकतामा बालेन्द्रको थर साह उल्लेख थियो। सो नागरिकता तत्कालीन प्रशासकीय अधिकृत प्रदीपकुमार निरौलाले जारी गरेका थिए ।
तर काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयरमा निर्वाचित भइसकेपछि २०७९ असार १९ गते लिएको प्रतिलिपिमा थर साह बाट ‘शाह’ मा रूपान्तरण गरिएको देखिन्छ ।
यस्तै, बालेन्द्रका स्वर्गीय बुवा रामनारायण साह र आमा ध्रुवदेवी साह का नामसमेत पछिल्लो प्रतिलिपिमा ‘शाह’ बनाइएको पाइएको छ ।
२०७९ मा जारी १११८५१२७ नम्बरको प्रतिलिपिमा बुवाको नाम ‘रामनारायण शाह’ र आमाको नाम ‘ध्रुवदेवी शाह’ उल्लेख छ । जबकि पुराना नागरिकता र बसाइँसराइ प्रमाणपत्रमा सबैको थर ‘साह’ नै देखिन्छ।
काठमाडौं महानगरपालिका वडा नं. ९ को कार्यालयबाट २०७६ कार्तिक ८ मा जारी बसाइँसराइ प्रमाणपत्रमा पनि परिवारका सबै सदस्यको थर ‘साह’ नै उल्लेख थियो ।
तर त्यसपछि लिइएका प्रतिलिपिहरूमा दाइ कौशलेन्द्र बाहेक सबैको थर ‘शाह’ बनाइएको देखिन्छ। कौशलेन्द्रले २०७८ मंसिर १५ मा लिएको प्रतिलिपिमा भने पुरानै ‘कौशलेन्द्र साह’ कायम छ ।
एउटै बाबु–आमाबाट जन्मिएका दाजुभाइमध्ये एक ‘साह’ र अर्को ‘शाह’ — यो संयोग हो कि योजनाबद्ध परिवर्तन, यही प्रश्न अहिले सार्वजनिक बहसको केन्द्रमा छ ।
पहिचान र राजनीतिक प्रभाव
५ माघमा जनकपुरमा आयोजित सभामा बालेन्द्रले आफूलाई “मधेसको छोरो” भन्दै पहिचानको राजनीति गरेका थिए ।
तर मधेसमा प्रचलित ‘साह’ थर मूल नागरिकतामा र राजपरिवारसँग जोडिने ‘शाह’ पछिल्लो प्रतिलिपिमा देखिनुले उनको राजनीतिक विश्वसनीयतामा प्रश्न उठाएको छ ।
पहिचानको भाषण र नागरिकताको विवरणबीच देखिएको फरकले आलोचकहरूले दोहोरो चरित्रको आरोप लगाएका छन् ।
कानुनी दृष्टिकोण
नेपाल नागरिकता ऐन २०६३ को दफा १२ अनुसार झुटो विवरण दिई नागरिकता लिएको प्रमाणित भए तोकिएको अधिकारीले नागरिकता रद्द गर्न सक्ने व्यवस्था छ ।
दफा १७ ले ‘सानातिना त्रुटि’ मात्र सच्याउन पाइने उल्लेख गर्छ—जस्तै कुमारी, देवी, बहादुर, प्रसाद जस्ता शब्दको सामान्य फरक ।
तर ‘साह’ र ‘शाह’ जस्तो थर परिवर्तनलाई सानातिना त्रुटि मान्न मिल्छ कि मिल्दैन? यदि आवश्यक प्रमाण र प्रक्रिया बिना थर रूपान्तरण गरिएको ठहर भयो भने कानुनी परिणाम गम्भीर हुन सक्छ ।
दफा १२ को दायरामा परे नागरिकता नै रद्द हुन सक्ने जोखिम देखिन्छ ।
प्रशासन मौन
जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंमा उजुरी परेको दाबी भए पनि औपचारिक पुष्टि भएको छैन ।
बालेन्द्र पक्षबाट अहिलेसम्म स्पष्ट स्पष्टीकरण आएको छैन—यो प्रशासनिक त्रुटि हो कि नियोजित संशोधन ?
प्रधानमन्त्रीको दाबी गर्ने नेताको नागरिकतामा यस्तो गम्भीर प्रश्न उठ्नु सामान्य होइन। पहिचानको राजनीति गर्ने नेता आफ्नै पहिचानमा दोधारमा देखिनु संयोग हो कि रणनीति?
अब जवाफ दिनुपर्ने समय बालेन्द्रकै हो—उनी ‘साह’ हुन् कि ‘शाह’? र यदि परिवर्तन भएको हो भने कुन कानुनी आधारमा ? देशको नेतृत्व दाबी अघि, आफ्नै नागरिकताको सत्य सार्वजनिक गर्नु उनको दायित्व हो ।बालेन्द्र शाह, रास्वपा, नागरिकता विवाद, मधेस, साह, शाह, नागरिकता ऐन, काठमाडौं, महोत्तरी, राजनीतिक बहस, प्रधानमन्त्री उम्मेदवार, पहिचान, प्रशासनिक त्रुटि
.jpg-2-1769587845.jpg)
