हामीले दैनिक प्रयोग गर्ने नुनमा आयोडिन मिसाइएको हुन्छ । नुन आफैंमा आयोडिनको प्राकृतिक स्रोत होइन, तर नियमित रूपमा खाने भएकाले यसलाई आयोडिन पूर्तिको मुख्य माध्यम बनाइएको हो ।
आयोडिन किन आवश्यक छ ?
आयोडिन शरीरका लागि अत्यावश्यक सूक्ष्म पोषक तत्व हो । यसले थाइराइड हर्मोन उत्पादनमा सहयोग गर्छ, जसले मेटाबोलिज्म, ऊर्जा उत्पादन, मस्तिष्क विकास, शरीरको वृद्धि तथा तापक्रम नियन्त्रणमा भूमिका खेल्छ ।
सामान्य वयस्कलाई दैनिक १५०–३०० माइक्रोग्राम आयोडिन आवश्यक हुन्छ भने गर्भवती तथा स्तनपान गराइरहेकी महिलालाई २२०–२५० माइक्रोग्राम आवश्यक पर्छ ।
नेपाल मा आयोडिन कमीको इतिहास
नेपालका पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा विगतमा गलगाँड (गोइटर) व्यापक थियो। १९६०–७० को दशकमा झण्डै ४०–५० प्रतिशत जनसंख्यामा यो समस्या देखिएको थियो । आयोडिनयुक्त नुन कार्यक्रमपछि यो दर घटेर १५–३५ प्रतिशतमा झरेको छ ।
यो कार्यक्रम नेपालकै सफल जनस्वास्थ्य हस्तक्षेपमध्ये एक मानिन्छ।
अहिलेको चुनौती : आयोडिनको अधिक सेवन
अहिले भने अवस्था फरक देखिएको छ । उत्पादन स्तरमा बढी आयोडिन, सजिलो उपलब्धता र प्रशोधित तथा फास्ट फुडको बढ्दो प्रयोगका कारण आवश्यकभन्दा बढी आयोडिन सेवन भइरहेको देखिएको छ ।
अध्ययनअनुसार दैनिक ५०० माइक्रोग्रामभन्दा बढी आयोडिन सेवनले अटोइम्युन थाइराइडाइटिस, हाइपोथाइराइडिज्म, गाँठो र क्यान्सर जोखिम बढाउन सक्छ ।
नेपाली अध्ययनले के देखायो ?
डा. वसन्त गिरी नेतृत्वमा काठमाडौं इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड साइन्सेस ले २०२२ मा गरेको अध्ययनमा घरेलु नुनमा मिडियन आयोडिन ५३.९ पीपीएम देखिएको थियो ।
८३.९ प्रतिशत नमुनामा आयोडिनको मात्रा अत्यधिक देखिएको अध्ययनले देखाएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययन
विश्व स्वास्थ्य संगठन ले तोकेको मापदण्डभन्दा बढी आयोडिन सेवनले थाइराइड समस्या बढ्न सक्ने बताएको छ ।
चीन, दक्षिण कोरिया, अमेरिका र ताइवान मा भएका अध्ययनले पनि अत्यधिक आयोडिन सेवनसँग थाइराइड समस्या बढेको देखाएका छन् ।
विशेषज्ञहरूको सुझाव
डा. नरेश पराजुली (त्रिवि शिक्षण अस्पताल) का अनुसार उत्पादन स्तरमा आयोडिन ४० पीपीएमसम्म घटाउन आवश्यक छ ।
भुपाल बानियाँ का अनुसार नुन सेवन कम गर्दा थाइराइड तथा समग्र स्वास्थ्य सुधार गर्न सकिन्छ ।
सरकारी धारणा
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय नेपाल ले राष्ट्रिय स्तरको तथ्यांक संकलनपछि मात्र मापदण्ड परिवर्तन गर्ने बताएको छ ।
खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभाग ले नुनमा आयोडिनको अधिकतम सीमा तोक्ने विषयमा छलफल भइरहेको जनाएको छ ।
समाधानका उपाय
उत्पादन स्तरमै आयोडिन मात्रा घटाउने
नुन कम खाने (फास्ट फुड, प्याकेट खाना घटाउने)
नियमित थाइराइड जाँच गर्ने
युरिन आयोडिन परीक्षण गर्ने
.jpg-2-1769587845.jpg)
