मधेश प्रदेश मा पछिल्ला वर्षहरूमा देखिएको जलवायु परिवर्तनको असरका कारण खानेपानी अभाव गम्भीर बन्दै गएको छ। महोत्तरी जिल्ला को उत्तरी भेगमा चैत नसकिँदै पानीको संकट देखिन थालेको छ ।
हिउँदे वर्षा घट्नु, अत्यधिक गर्मी बढ्नु तथा प्राकृतिक स्रोतहरूको अव्यवस्थित दोहनका कारण नदी, खोल्सा–खोल्सी र भूमिगत पानीका स्रोत सुक्दै गएका छन् । बर्दिबास नजिकैको रातु नदी अहिले अत्यधिक उत्खननका कारण गहिरिँदै गएको र पानीको सतह घट्दै गएको स्थानीयहरू बताउँछन् ।
जिल्ला समन्वय समिति महोत्तरीका संयोजक सुमनलाल कर्णका अनुसार वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (EIA) विपरीत नदीजन्य पदार्थको उत्खनन भइरहेको छ भने अनुगमन संयन्त्र प्रभावकारी देखिएको छैन ।
चुरे विज्ञ नागदेव यादवका अनुसार चुरे क्षेत्रको वन विनाश, अतिक्रमण र अनियन्त्रित दोहनले पानी पुनर्भरण प्रणालीमा गम्भीर असर पारेको छ । चुरेलाई प्राकृतिक जलभण्डार मानिन्छ, तर यसको क्षयले मधेशका जलस्रोत सुक्दै गएका छन् ।
गौशाला नगरपालिका, बर्दिबास नगरपालिका र भङ्गाहा नगरपालिका का बस्तीहरूमा चैतमै पानी अभाव देखिन थालेको छ । स्थानीयका अनुसार इनार र चापाकलमा पानीको सतह गहिरिँदै गएको छ ।
बर्दिबास–गौशाला क्षेत्रका बासिन्दाका अनुसार यस वर्ष हिउँदे वर्षा नहुँदा मुहान सुक्ने क्रम छिटो भएको हो । खानेपानी व्यवस्थापनमा चुनौती थपिँदै गएको बर्दिबास साना सहरी खानेपानी उपभोक्ता संस्थाले जनाएको छ ।
विज्ञहरूका अनुसार जलवायु परिवर्तनका कारण वर्षा चक्र अनियमित हुँदै गएको छ भने तापक्रम वृद्धि हुँदा पानीका स्रोत चाँडै सुक्ने प्रवृत्ति बढेको छ । चुरे तथा जलाधार विषयका विज्ञ डा. विजयकुमार सिंहले चुरे संरक्षणबिना समस्या समाधान सम्भव नरहेको बताएका छन् ।
वन तथा वातावरण मन्त्रालयका तथ्याङ्कअनुसार मधेशमा वन क्षेत्र निरन्तर घट्दै गएको छ । प्रदेशको कुल क्षेत्रफलमध्ये करिब २४.७८ प्रतिशत मात्र वन क्षेत्र रहेको छ भने हजारौँ हेक्टर वन अतिक्रमणमा परेको छ ।
सामुदायिक वन उपभोक्ता महासंघका अनुसार वन संरक्षण, जलाधार व्यवस्थापन र नदी उत्खनन नियन्त्रणमा प्रभावकारी कदम नचालिए खानेपानी संकट झन् गहिरिँदै जानेछ ।
जलवायु परिवर्तन, प्राकृतिक स्रोतको दोहन र कमजोर व्यवस्थापनका कारण मधेशमा खानेपानी संकट अब दीर्घकालीन चुनौतीका रूपमा देखिन थालेको विज्ञहरूको चेतावनी छ ।
