धनुषाका किसानहरू रासायनिक मलको विकल्पका रूपमा परम्परागत हरियो मल ‘ढैँचा’को प्रयोगतर्फ आकर्षित हुन थालेका छन् ।
माटोको उर्वराशक्ति बढाउनुका साथै उत्पादन लागत घटाउने भएकाले ढैँचा मलको प्रयोग विस्तार हुँदै गएको कृषि विज्ञहरूको भनाइ छ । गणेशमान चारनाथ नगरपालिका–९ बरमझियाका किसान रामपुकार यादवले विगत सात वर्षदेखि ढैँचाको खेती गर्दै त्यसलाई हरियो मलका रूपमा प्रयोग गरी धान उत्पादन गर्दै आएका छन् । उनका अनुसार ढैँचा मलले माटोमा आवश्यक पोषक तत्वको पूर्ति गर्नुका साथै रासायनिक मलको आवश्यकता पनि घटाउँछ ।
रामपुकारले सामुदायिक सुधार केन्द्र धनुषाले सञ्चालन गरेको कृषि तालिमबाट ढैँचा मलको महत्वबारे जानकारी पाएपछि यसको प्रयोग सुरु गरेको बताए । उनका अनुसार बीउ छरेको २०–२५ दिनभित्र तयार हुने ढैँचालाई खेत जोतेर माटोमा मिसाइन्छ। करिब एक सातापछि कुहिएर प्राकृतिक मलमा परिणत हुने भएकाले धानलगायत अन्य बालीका लागि प्रभावकारी हुन्छ । उनले आफ्नो अनुभव अन्य किसानसँग पनि बाँड्दै आएको र अहिले गाउँका धेरै किसान ढैँचा मल प्रयोग गर्न थालेको बताए। उनका अनुसार यो नयाँ प्रविधि नभई पुर्खादेखि प्रयोग हुँदै आएको परम्परागत खेती प्रणाली हो ।
धनुषाधाम नगरपालिका–५ किसानपुरका किसान योगनारायण यादवले पनि माटोको जैविक गुणस्तर सुधार, उत्पादन लागत घटाउने तथा रासायनिक मलमा निर्भरता कम गर्ने भएकाले किसानहरू पुनः ढैँचा मलतर्फ आकर्षित भइरहेको बताए । गणेशमान चारनाथ नगरपालिकाका कृषि शाखा प्रमुख अर्जुनकुमार महतोले किसानलाई ढैँचा तथा अन्य प्राङ्गारिक मल प्रयोगमा प्रोत्साहन गर्ने योजना तयार गरिएको जानकारी दिए । स्थानीय तहले बीउ, प्रविधि र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराए रासायनिक मलको अभावबाट हुने समस्या धेरै हदसम्म समाधान हुने उनको भनाइ छ ।
मिथिला नगरपालिकाका कृषि शाखा प्रमुख सञ्जयकुमार महतोले पनि ढैँचा मल माटोको उर्वराशक्ति बढाउने प्रभावकारी उपाय भएको बताए । उनका अनुसार न्यून खर्चमा तयार हुने ढैँचा मलको प्रयोगले रासायनिक मल खरिदमा हुने खर्चसमेत बचत हुन्छ । कृषि ज्ञान केन्द्र धनुषाका प्रमुख रामचन्द्र यादवले किसानलाई ढैँचा मल प्रयोगमा प्रोत्साहित गर्न चालु आर्थिक वर्षमा एक क्विन्टल तीन किलो ढैँचाको बीउ अनुदानमा वितरण गरिएको जानकारी दिए। किसानको माग बढ्दै गएकाले आगामी आर्थिक वर्षमा बीउ वितरणको परिमाण बढाइने र तालिम तथा प्राविधिक परामर्शसमेत उपलब्ध गराइने उनले बताए ।
भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयका बाली विज्ञ रबिन बस्नेतका अनुसार ढैँचा एक प्रकारको हरियो मल हो, जसले माटोमा नाइट्रोजन स्थिरीकरण गरी जैविक पदार्थको मात्रा बढाउने र माटोको उर्वराशक्ति सुधार गर्ने काम गर्छ ।
