साउनको सोमबार बिहानैदेखि काँधमा काँवर र हातमा जल बोकेका भक्तजन चारकोसे झाडी छिचोल्दै काँटघाटतर्फ अघि बढ्छन् ।
जंगलको हरियालीबीचबाट गुञ्जिने ‘हर हर महादेव’को जयघोषले काँटघाटको वातावरणलाई धार्मिक बनाउँछ । बाराको कोल्हवी नगरपालिका–८ र जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका–१७ को सीमासँग जोडिएको क्षेत्रमा रहेको सहजनाथ महादेव मन्दिरमा साउनका सोमबार देखिने यो दृश्य वर्षौंदेखि दोहोरिँदै आएको छ । स्थानीयस्तरमा ‘काँटघाट मन्दिर’का रूपमा परिचित सहजनाथ धाम साउन महिनामा विशेषगरी शिवभक्तको प्रमुख गन्तव्य बन्ने गरेको छ ।
साउनका प्रत्येक सोमबार विभिन्न स्थानबाट श्रद्धालु यहाँ पुग्ने गरेका छन् । बोलबम यात्रामा सहभागी भक्तजन काँवरमा जल बोकेर मन्दिर पुग्ने, महादेवलाई जलार्पण गर्ने, बेलपत्र तथा पूजासामग्री अर्पण गर्ने र धार्मिक विधिअनुसार पूजा गर्ने गर्छन् । यसले साउनभरि मन्दिर क्षेत्रमा चहलपहल बढाउने गरेको छ ।
आस्था छ, पूर्वाधारको अभाव
धार्मिक आस्थाले भरिएको सहजनाथ धाममा भक्तजनको आकर्षण बढे पनि त्यसअनुसार आवश्यक पूर्वाधार भने अझै पर्याप्त विकास हुन सकेको छैन । मन्दिरसम्म पुग्ने सडक, खानेपानी, सार्वजनिक शौचालय, सरसफाइ, पार्किङ, प्रकाश तथा सुरक्षा व्यवस्थामा सुधारको आवश्यकता देखिन्छ ।
साउनका सोमबार ठूलो संख्यामा भक्तजन पुग्दा सवारी व्यवस्थापन, आवतजावत र सरसफाइमा समेत दबाब पर्ने गरेको स्थानीय बताउँछन् । मेला अवधिमा सुरक्षा व्यवस्था र फोहोर व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता रहेको उनीहरूको भनाइ छ ।
चारकोसे झाडीको बीचमा रहेको मन्दिर भएकाले धार्मिक गतिविधिबाट उत्पन्न फोहोरले प्राकृतिक वातावरणमा असर नपरोस् भन्नेतर्फ पनि विशेष ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।
‘जंगली बाबा’को पहिचान
सहजनाथ महादेव मन्दिरको धार्मिक महत्वसँगै यसको भौगोलिक अवस्थिति पनि विशेष मानिन्छ । बाक्लो चारकोसे झाडीको बीचमा रहेको मन्दिर सहरका भीडभाडयुक्त धार्मिक स्थलभन्दा फरक प्राकृतिक वातावरणमा अवस्थित छ ।
स्थानीय जनश्रुतिमा सहजनाथ महादेवलाई ‘जंगली बाबा’का रूपमा समेत सम्बोधन गर्ने गरिएको पाइन्छ । जंगलसँग जोडिएको धार्मिक विश्वास र मन्दिरको प्राकृतिक अवस्थिति नै काँटघाटको मौलिक पहिचान बनेको छ।
मन्दिर पुग्ने भक्तजनले पूजा तथा दर्शनसँगै वन क्षेत्रको प्राकृतिक वातावरणको समेत अनुभव गर्न पाउँछन् । यही कारण काँटघाटलाई धार्मिक तथा प्राकृतिक पर्यटनसँग जोडेर विकास गर्न सकिने सम्भावना रहेको स्थानीय बताउँछन् ।
मेलाले स्थानीय व्यापारमा बढाउँछ चहलपहल
साउनका सोमबार भक्तजनको संख्या बढेसँगै मन्दिर आसपास व्यापारिक गतिविधिसमेत बढ्ने गरेको छ । फूलमाला, बेलपत्र, पूजासामग्री, फलफूल तथा खानेकुराका अस्थायी पसल सञ्चालन हुने भएकाले स्थानीय साना व्यवसायीले आम्दानीको अवसर पाउने गरेका छन् ।
भक्तजनको आवागमनसँगै यातायात तथा अन्य स्थानीय सेवामा समेत गतिविधि बढ्ने गरेको छ । धार्मिक स्थलमा आउने मानिसको चहलपहललाई व्यवस्थित रूपमा उपयोग गर्न सके यसबाट स्थानीय अर्थतन्त्रलाई थप लाभ पुर्याउन सकिने सम्भावना छ ।
तर त्यसका लागि मेला व्यवस्थापन, आम्दानी संकलन र त्यसको उपयोग पारदर्शी तथा व्यवस्थित हुनुपर्ने स्थानीयको माग छ ।
मन्दिरको आम्दानीमा पारदर्शिताको प्रश्न
स्थानीय तहको संरचना निर्माण भएपछि सहजनाथ महादेव मन्दिरबाट हुने आम्दानीको स्रोत कोल्हवी नगरपालिकाले लिँदै आएको स्थानीयको भनाइ छ। मन्दिर व्यवस्थापन समिति पनि नगरपालिकामार्फत गठन गरिएको बताइएको छ।
तर मेला तथा मन्दिरबाट प्राप्त हुने आम्दानी कहाँ र कसरी खर्च भइरहेको छ भन्ने विषयमा पर्याप्त पारदर्शिता नभएको भन्दै स्थानीयले प्रश्न उठाउँदै आएका छन्।
स्थानीयका अनुसार मन्दिरमा भक्तजनको चहलपहल र मेलाबाट हुने आम्दानीलाई व्यवस्थित रूपमा परिचालन गर्न सके मन्दिर क्षेत्रको भौतिक अवस्था सुधार गर्न सकिन्छ। आम्दानीको पारदर्शी हिसाबकिताब सार्वजनिक गर्दै त्यसको केही हिस्सा मन्दिर तथा आसपासको पूर्वाधार विकासमा लगाउनुपर्ने उनीहरूको माग छ ।
धार्मिक पर्यटनको सम्भावना
काँटघाटको सबैभन्दा ठूलो सम्भावना यसको धार्मिक पहिचान र प्राकृतिक वातावरणको संयोजन हो । त्यसैले यहाँ पूर्वाधार विकास गर्दा वन क्षेत्रको मौलिकता जोगाउनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण देखिन्छ ।
मन्दिर वरपर आवश्यक सुविधा विस्तार गर्दा जंगलको प्राकृतिक संरचनामा असर नपर्ने गरी योजना बनाउन सके धार्मिक पर्यटनको विकास र वातावरण संरक्षणलाई सँगसँगै अघि बढाउन सकिन्छ । स्थानीय तह, मन्दिर व्यवस्थापन पक्ष, वनसम्बन्धी निकाय र स्थानीय समुदायबीच समन्वय गरी दीर्घकालीन योजना बनाउन सके काँटघाटलाई व्यवस्थित धार्मिक गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिने आधार देखिन्छ ।
अहिले काँटघाटको प्रमुख आकर्षण साउनका सोमबारमा केन्द्रित छ । तर धार्मिक पर्यटनको सम्भावनालाई योजनाबद्ध रूपमा अघि बढाउन सके यसको आकर्षण एक महिनामा मात्र सीमित नरही बाह्रै महिना पर्यटक तथा श्रद्धालु भित्र्याउन सकिने स्थानीयको विश्वास छ । चारकोसे झाडीको प्राकृतिक सौन्दर्य, सहजनाथ महादेवप्रतिको धार्मिक विश्वास र स्थानीय संस्कृतिलाई एकीकृत गरी पर्यटन प्रवद्र्धन गर्न सके काँटघाट बाराको महत्वपूर्ण धार्मिक तथा प्राकृतिक पर्यटनस्थल बन्न सक्छ ।
त्यसका लागि आधारभूत पूर्वाधार विकास, मेला व्यवस्थापनमा सुधार, आम्दानीको पारदर्शिता, सुरक्षा तथा सरसफाइ व्यवस्थापन र प्राकृतिक वातावरणको संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिन्छ ।
साउनका सोमबार काँटघाटमा गुञ्जिने ‘हर हर महादेव’को जयघोष यहाँको धार्मिक आस्थाको परिचय हो । यही आस्थालाई व्यवस्थित पर्यटन, स्थानीय अर्थतन्त्र र पूर्वाधार विकाससँग जोड्न सके चारकोसे झाडीको बीचमा रहेको सहजनाथ महादेव मन्दिर बाराको महत्वपूर्ण धार्मिक गन्तव्य बन्ने सम्भावना बोकेको छ ।
