मधेश प्रदेशमा ट्रान्सफर्मर चोरीका घटना बढ्दै जाँदा किसानदेखि खानेपानी उपभोक्तासम्म प्रभावित भएका छन् । विशेषगरी गाउँभन्दा बाहिर चौरमा सिंचाइका लागि जडान गरिएका तथा खानेपानी आयोजनाका ट्रान्सफर्मर चोरको निशानामा पर्न थालेका छन् ।
महोत्तरीको औरही नगरपालिका–१ मा सिंचाइका लागि जडान गरिएको १०० केभी क्षमताको ट्रान्सफर्मर गत २७ साउन राति चोरी भयो । उक्त ट्रान्सफर्मर एक वर्षअघि २८ असार २०८२ मा जडान गरिएको थियो । ट्रान्सफर्मर चोरी भएपछि धानखेतमा सिंचाइ गर्न किसानलाई समस्या भएको छ । किसान विपिन यादवले समयमै पानी नपर्ने र सिंचाइका लागि विद्युत् मोटरमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्थामा ट्रान्सफर्मर चोरी भएपछि खेती प्रभावित भएको गुनासो गर्नुभयो ।
धनुषाको क्षिरेश्वरनाथ नगरपालिका–९ इच्छापुरमा पनि गत ३ साउन राति खानेपानी आयोजनाको ट्रान्सफर्मर चोरी भयो । सञ्चालनको तयारीमा रहेको आयोजनाको ट्रान्सफर्मर चोरी भएपछि खानेपानी आयोजना अन्योलमा परेको वडाध्यक्ष अवधकिशोर यादवले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार यसअघि वडा नम्बर ८ र ९ को बीचमा कृषि सिंचाइका लागि जडान गरिएको ट्रान्सफर्मरसमेत चोरी भएको थियो ।
धनुषाकै मिथिला नगरपालिका–२ नक्टाझिजमा गत २६ असारमा खानेपानीको ट्रान्सफर्मर चोरी भयो। खानेपानी उपभोक्ता समितिको ट्रान्सफर्मर पोलबाट झारेर तेल र क्वाइल चोरी गरिएको थियो । उक्त ट्रान्सफर्मर यसअघि पनि दुईपटक चोरी भइसकेको थियो । चोरी रोक्न वेल्डिङ गरिए पनि चोरले वेल्डिङ काटेरै ट्रान्सफर्मर लगेका थिए । ट्रान्सफर्मर चोरी भएपछि स्थानीय चार दिनसम्म खानेपानीबाट वञ्चित भएका थिए ।
धानबाली लगाउने समयमा पानी नपर्दा किसान खडेरीको सामना गरिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा इनार, बोरिङ र स्यालो ट्युबवेलबाट विद्युतीय मोटर प्रयोग गरी सिंचाइ गर्ने किसान ट्रान्सफर्मर चोरी बढेपछि थप चिन्तित भएका छन् । पानीको सतह घट्दै गएपछि खानेपानी आयोजनामा जडान भएका ट्रान्सफर्मरमा समेत चोरको नजर परेको छ ।
मधेश प्रदेश प्रहरी कार्यालय जनकपुरको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा प्रदेशका विभिन्न जिल्लाबाट ३३ वटा ट्रान्सफर्मर चोरी भएका छन् । सबैभन्दा बढी महोत्तरीमा ११ वटा, सप्तरीमा ७, धनुषा र बारामा ४/४, सर्लाहीमा ३, सिरहामा २ तथा रौतहटमा एउटा ट्रान्सफर्मर चोरी भएको प्रदेश प्रहरी कार्यालयका सहायक प्रवक्ता एसपी भेषराज रिजालले जानकारी दिनुभयो ।
पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षको तथ्यांकअनुसार मधेश प्रदेशमा १०१ वटा ट्रान्सफर्मर चोरी भएका छन् । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा २१, २०८०/८१ मा १२, २०७९/८० मा ७ र २०७८/७९ मा २८ वटा ट्रान्सफर्मर चोरी भएका थिए । तथ्यांकले पछिल्ला वर्षमा चोरीका घटना पुनः बढ्दै गएको देखाउँछ । ट्रान्सफर्मर चोरीका कारण विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध हुनुका साथै नयाँ ट्रान्सफर्मर जडान तथा मर्मतमा नेपाल विद्युत् प्राधिकरणमाथि थप आर्थिक भार पर्ने गरेको छ । विशेषगरी चौर तथा सुनसान क्षेत्रमा सिंचाइ र खानेपानीका लागि जडान गरिएका ट्रान्सफर्मर चोरीको उच्च जोखिममा छन् ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरण वितरण केन्द्र सखुवा महेन्द्रनगरका प्रमुख मकसुद आलमका अनुसार चोरी रोक्न ट्रान्सफर्मरमा वेल्डिङ गर्ने गरिएको भए पनि चोरहरूले वेल्डिङसमेत काटेर चोरी गर्ने गरेका छन् । उनका अनुसार खानेपानी आयोजनाका ट्रान्सफर्मरसमेत चोरको निशानामा परेका छन् ।
मधेश प्रदेशका प्रहरी प्रमुख ओमप्रसाद अधिकारीले बढ्दो ट्रान्सफर्मर चोरीप्रति प्रहरी गम्भीर रहेको बताउनुभयो । विद्युत् प्राधिकरणका प्रतिनिधिसँग चोरी नियन्त्रणका विषयमा छलफल भइरहेको उल्लेख गर्दै उहाँले ट्रान्सफर्मर जडान गर्दाकै समयमा आवश्यक सुरक्षा उपाय अपनाउनुपर्ने र स्थानीयले समेत निगरानीमा सहयोग गर्नुपर्ने बताउनुभयो ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरण क्षेत्रीय कार्यालय जनकपुर, मुजेलियाका अनुसार मधेश प्रदेशमा करिब ८ हजार ट्रान्सफर्मर जडान गरिएका छन् । चोरी नियन्त्रणका लागि ट्रान्सफर्मर जडान भएका स्थानका स्थानीयलाई रेखदेख तथा निगरानीमा सहयोग गर्न आग्रह गरिएको कार्यालयले जनाएको छ। साथै मधेश प्रदेश प्रहरी कार्यालय, जिल्ला प्रशासन तथा जिल्ला प्रहरी कार्यालयहरूलाई अनुगमन, निगरानी र अनुसन्धानका लागि पत्राचार गरिएको छ ।
कार्यालयका प्रमुख शम्भु कुसियैत यादवका अनुसार धनुषा, महोत्तरी र सिरहामा ट्रान्सफर्मर चोरीसम्बन्धी तीनवटा मुद्दासमेत दर्ता भएका छन् । प्राधिकरण एक्लैको निगरानीले ट्रान्सफर्मर सुरक्षित राख्न सम्भव नहुने भएकाले स्थानीय समुदाय, प्रहरी प्रशासन र सम्बन्धित निकायबीच समन्वय आवश्यक रहेको उहाँले बताउनुभयो ।
