प्रदर्शनीमार्गस्थित महेन्द्र पुलिस क्लबको भित्तामा लस्करै राखिएका २९ वटा सिसाका बक्समध्ये २६ वटामा विभिन्न भगवानका मूर्तिहरू राखिएका छन् । यो कुनै मन्दिर, सङ्ग्रहालय वा पुरातत्त्व विभागअन्तर्गतको संरचना भने होइन, तर नेपाल प्रहरीअन्तर्गतको महेन्द्र पुलिस क्लब हो ।
प्रहरी संगठनभित्र कल्याणमुखी इकाइका रूपमा चिनिने पुलिस क्लब प्रहरी कर्मचारी तथा उनीहरूको परिवारको मनोबल, एकता, खेलकुद र मनोरञ्जनसँग सम्बन्धित संरचना मानिन्छ । तर क्लबभित्र राखिएका यस्ता मूर्तिहरू कहाँबाट, कहिले र कुन प्रयोजनका लागि ल्याइएका हुन् भन्ने विषयमा संरक्षणकर्मी तथा अभियन्ताहरूले लामो समयदेखि प्रश्न उठाउँदै आएका छन् ।
प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनअनुसार पुरातात्विक महत्वका वस्तु जुनसुकै स्थानबाट प्राप्त भए पनि पुरातत्त्व विभागको संरक्षण र निगरानीमा रहनुपर्ने व्यवस्था छ । यही प्रावधानलाई आधार मानेर गत साउन २९ गते पुरातत्त्व विभागले नेपाल प्रहरीको प्रधान कार्यालयलाई पत्राचार गर्दै क्लबमा राखिएका मूर्तिबारे चासो व्यक्त गरेको थियो । अभियन्ताको उजुरीपछि पठाइएको पत्रमा विभागले स्थलगत निरीक्षणका लागि खटिने पुरातत्त्व अधिकृतलाई आवश्यक सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ ।
पुरातत्त्व विभागका प्रमुख पुरातत्त्व अधिकृत तथा प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले महेन्द्र पुलिस क्लब भवनमा राखिएका मूर्तिबारे विभागले विगत तीन महिनादेखि अध्ययन गरिरहेको जानकारी दिए । उनले भने, “यी मूर्तिहरू पुरातात्विक दृष्टिले महत्वका छन् वा छैनन् भन्ने हाम्रो अध्ययनको मुख्य विषय हो । यदि पुरातात्विक महत्व पुष्टि भयो भने कानुनअनुसार प्रक्रिया अघि बढाइन्छ ।”
तर, मूर्तिहरूको स्रोत र प्रयोजनबारे न त महेन्द्र पुलिस क्लबले स्पष्ट जवाफ दिएको छ, न त नेपाल प्रहरीको प्रधान कार्यालयले नै औपचारिक धारणा सार्वजनिक गरेको छ । यस विषयमा क्लबको समेत हेर्ने जिम्मेवारी पाएको प्रहरी कल्याण महाशाखाका एसएसपी संजयसिंह थापासँग सोधपुछ गर्दा उनले यसबारे आफूले उत्तर नदिने जनाउँदै प्रहरी प्रधान कार्यालयमै सोध्न सुझाव दिए ।
यही विषयमा प्रहरी प्रवक्ता डीआईजी अभि नारायण काफ्लेले भने क्लबमा रहेका मूर्तिहरू व्यवस्थित रूपमा सुरक्षित राखिएको दाबी गरे । उनले पुरानो प्रहरी क्लब भवनमा सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दा सौन्दर्यका लागि करिब २०४२ सालतिर ती मूर्तिहरू खरिद गरेर राखिएको जानकारी दिए । “यो विषय निकै पुरानो भएकाले त्यससम्बन्धी अभिलेख खोजी भइरहेको छ । खरिद मूल्य र विस्तृत विवरण भने तत्काल उपलब्ध छैन,” उनले भने ।
यसबीच, मूर्तिहरूबारे सार्वजनिक रूपमा प्रश्न उठाउँदै आएका अभियन्ता याद्धवलाल कायस्थले यस्ता मूर्तिहरू मूल मन्दिर वा सम्बन्धित सम्पदा स्थलमै राख्नु राज्यको दायित्व भएको बताए । उनले भने, “प्रहरीले यति धेरै मूर्ति कसरी ल्यायो? यदि जफत गरिएका मूर्तिहरू हुन् भने तिनलाई मूल मन्दिर वा सम्पदास्थलमै फिर्ता गर्नु राज्यको जिम्मेवारी हो । प्रहरी भवनभित्र कैदीझैं राखेर संग्रह गर्नु हाम्रो संस्कृति र सभ्यताको अपमान हो ।”
