सरकारले एसईई र कक्षा १२ को नतिजा यस वर्ष विगतको तुलनामा निकै छिटो सार्वजनिक गरेपछि प्रशंसा बटुलेको छ । तर नतिजामा देखिएका त्रुटि, पुनर्योगपछि अंक परिवर्तन हुने क्रम र विद्यार्थीको असन्तुष्टिले परीक्षा प्रणालीको विश्वसनीयतामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ ।
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले परीक्षा सम्पन्न भएको ४० औँ दिनमै कक्षा १२ र २९ औँ दिनमै एसईईको नतिजा सार्वजनिक गरेको थियो । यसअघि नतिजा प्रकाशनका लागि ७० देखि ९० दिनसम्म लाग्ने गरेको थियो ।
तर, नतिजा सार्वजनिक भएपछि कक्षा १२ का विद्यार्थीले नतिजा त्रुटिपूर्ण भएको आरोप लगाउँदै काठमाडौंको माइतीघरमा प्रदर्शन गरेका थिए। उनीहरूले शिक्षा तथा खेलकुदमन्त्री सस्मित पोखरेलको राजीनामासमेत माग गरेका थिए ।
परीक्षा नियन्त्रक कृष्णप्रसाद शर्माका अनुसार कक्षा १२ को नतिजामा चित्त नबुझेर ३२ हजार ८ सय विद्यार्थीले पुनर्योगका लागि आवेदन दिएका छन् । गत वर्ष भने ४२ हजार २ सय विद्यार्थीले पुनर्योगका लागि आवेदन दिएका थिए, जसमध्ये करिब ३ प्रतिशतको नतिजामा परिवर्तन आएको थियो। यस वर्षको पुनर्योग नतिजा भने अझै सार्वजनिक भएको छैन ।
एसईईमा पनि ३२ हजार २ सय विद्यार्थीले पुनर्योगका लागि आवेदन दिएका थिए। परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय कक्षा १० का अनुसार तीमध्ये १ हजार ८ सय ७९ जनाको नतिजा परिवर्तन भएको छ, जुन आवेदन दिने विद्यार्थीमध्ये ५.८१ प्रतिशत हो। गत वर्ष २६ हजार ३ सय आवेदनमध्ये ८ सय ९० जना अर्थात् ३.३२ प्रतिशतको नतिजा मात्रै परिवर्तन भएको थियो ।
विद्यार्थीको विरोधपछि शिक्षा मन्त्रालयले नतिजा प्रक्रियाको अध्ययन गर्न समिति गठन गरेको छ । मन्त्रालय र पाठ्यक्रम विकास केन्द्रका उपसचिव सम्मिलित समितिले उत्तरपुस्तिका स्याम्पलिङ परीक्षण, प्राप्ताङ्क परीक्षण, डेटा इन्ट्रीको प्रमाणीकरणलगायत विषय अध्ययन गरी प्रतिवेदन बुझाउनेछ । नतिजा हतारमा सार्वजनिक गर्दा त्रुटि बढेको आरोपलाई शिक्षा तथा खेलकुदमन्त्री पोखरेलले अस्वीकार गरेका छन् । उनका अनुसार जनशक्ति थप्नुका साथै प्रशासनिक प्रक्रिया छोट्याएर छिटो नतिजा प्रकाशन गरिएको हो ।
गत वर्षदेखि बोर्डले पुनर्योगका लागि अनलाइन आवेदन प्रणाली लागू गर्दै शुल्क पनि बढाएको छ । हाल एसईईको पुनर्योगका लागि ५ सय रुपैयाँ र कक्षा १२ को प्रत्येक विषयका लागि १ हजार रुपैयाँ शुल्क लाग्छ । बोर्डकै त्रुटिका कारण नतिजा परिवर्तन हुँदा पनि विद्यार्थीले शुल्क तिर्नुपर्ने व्यवस्थाप्रति विद्यार्थी र अभिभावकले आपत्ति जनाएका छन् । सामाजिक सञ्जालमा धेरैले बोर्डको गल्ती प्रमाणित भएमा पुनर्योग शुल्क सम्बन्धित विद्यार्थीलाई फिर्ता गर्नुपर्ने माग गरेका छन् ।
गत वर्ष कक्षा १२ को पुनर्योगका क्रममा शिक्षकले अंक जोड्दा, प्राप्ताङ्क पोस्टिङ गर्दा तथा कम्प्युटरमा डेटा इन्ट्री गर्दा त्रुटि भएको भेटिएको थियो । यस वर्ष एसईईमा पनि यस्तै समस्या देखिएको परीक्षा नियन्त्रक टुकराज अधिकारीले बताए। उनका अनुसार ७० अंक प्राप्त विद्यार्थीको ७ अंक मात्रै इन्ट्री भएको तथा प्राप्ताङ्क जोड्दा परीक्षकबाट गल्ती भएका घटना भेटिएका थिए ।
यसै वर्ष एसईईका करिब एक हजार उत्तरपुस्तिका हराएको घटनाले पनि परीक्षा व्यवस्थापनमाथि प्रश्न उठाएको छ। पछि तीमध्ये केही उत्तरपुस्तिका परीक्षण केन्द्रमै छुटेको अवस्थामा फेला परेका थिए । यसबीच शिक्षाविद् र सरोकारवालाले छिटो नतिजा निकाल्नुभन्दा निष्पक्ष, सही र विश्वसनीय मूल्यांकनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सुझाव दिएका छन् । सामाजिक सञ्जालमा हिमांशु पौडेलले उत्तरपुस्तिका परीक्षणमा हुने सामान्य लापरबाहीले हजारौँ विद्यार्थीको भविष्य, आत्मविश्वास र अवसरमा प्रत्यक्ष असर पार्ने भएकाले गुणस्तरीय मूल्यांकनमा जोड दिनुपर्ने बताएका छन् ।
परीक्षा नियन्त्रक शर्माले भने पुनर्योग आवेदन बढ्नुमा अनलाइन प्रणालीको सहज पहुँच पनि कारण रहेको बताए । उनका अनुसार यसअघि विद्यार्थीले बोर्डको कार्यालयमै पुगेर आवेदन दिनुपर्ने व्यवस्था रहेकामा अहिले अनलाइनबाटै आवेदन दिन सकिने भएकाले आवेदन संख्या बढेको हो । पुनर्योग शुल्कबाट उत्तरपुस्तिका परीक्षण गर्ने शिक्षकको पारिश्रमिकसमेत वृद्धि गरिएको उनले जानकारी दिए । प्रतिउत्तरपुस्तिका परीक्षणबापत शिक्षकले पहिले ४० रुपैयाँ पाउँथे भने अहिले ४५ रुपैयाँ पाउने व्यवस्था गरिएको छ ।
सरकारले ३० देखि ४५ दिनभित्र नतिजा सार्वजनिक गर्ने लक्ष्य दिएपछि यस वर्ष कक्षा १२ को उत्तरपुस्तिका परीक्षण केन्द्र २८ बाट बढाएर ४२ पुर्याइएको थियो । तर पर्याप्त प्रत्यक्ष तालिम नदिई अनलाइन माध्यमबाट मात्रै अभिमुखीकरण गरिएकाले परीक्षणमा त्रुटि बढेको बोर्डका केही अधिकारीहरूको भनाइ छ ।
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डका सदस्य प्राध्यापक प्रकाशमान श्रेष्ठले भने छिटो नतिजा सार्वजनिक गरिएकै कारण यसको विश्वसनीयतामाथि धेरै प्रश्न उठाउन नहुने बताए । उनका अनुसार प्रत्येक वर्ष केही मानवीय त्रुटि हुने गरे पनि पुनर्योगपछि अस्वाभाविक रूपमा ठूलो संख्यामा नतिजा परिवर्तन भए मात्र गम्भीर प्रश्न उठाउनुपर्ने हुन्छ । उनले पुनर्योग शुल्क सम्बन्धी व्यवस्था भने पुनर्विचार गर्न आवश्यक रहेको बताए ।
हाल पुनर्योगपछि पनि चित्त नबुझेका विद्यार्थीले थप शुल्क तिरेर उत्तरपुस्तिका हेर्न तथा पुनः परीक्षण गराउन सक्ने व्यवस्था रहेको बोर्डले जनाएको छ ।
