करिब तीन दशकदेखि बन्द रहेको हेटौंडा कपडा उद्योग पुनः सञ्चालन गर्ने तयारी सरकारले थालेको छ ।
उद्योग पुनः सञ्चालनको सम्भाव्यता अध्ययन, सरसफाइ तथा प्रारम्भिक तयारीको जिम्मेवारी नेपाली सेनालाई दिइएको छ । उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका अनुसार उद्योग पुनः सञ्चालनका लागि अध्ययन प्रतिवेदन तयार गर्ने, मेसिनहरूको अवस्था मूल्यांकन गर्ने तथा परीक्षण उत्पादनको तयारी गर्ने काम अघि बढाइएको छ । सरकारले यस कार्यलाई सय दिने प्रगतिभित्र समेटेको छ ।
मन्त्रालयका सहसचिव तथा प्रवक्ता नेत्रप्रसाद सुवेदीका अनुसार उद्योगको सरसफाइ, मेसिन परीक्षण तथा प्रारम्भिक अध्ययनका लागि नेपाली सेनालाई ३३ लाख रुपैयाँ बजेट उपलब्ध गराइसकिएको छ । उनका अनुसार पुराना मेसिन सञ्चालनयोग्य भए परीक्षण उत्पादन गरिनेछ। परीक्षण सफल भए दीर्घकालमा नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी बल र नेपाल प्रहरीका लागि आवश्यक पोसाक स्वदेशमै उत्पादन गर्ने योजना सरकारको छ ।
सुवेदीले भविष्यमा बुटवल धागो उद्योगलाई समेत पुनः सञ्चालनमा ल्याई कपास खेतीसँग जोडेर कपडा उत्पादनलाई आत्मनिर्भर बनाउने अवधारणा रहेको बताए । सुरक्षा निकायको आवश्यकतापछि अन्य सरकारी तथा सार्वजनिक निकायका लागि आवश्यक कपडासमेत स्वदेशमै उत्पादन गर्ने लक्ष्य सरकारको रहेको उनले बताए ।
नेपाली सेनाका प्रवक्ता तथा सहायक रथी राजाराम बस्नेतका अनुसार हाल सेनाका प्राविधिक टोलीले उद्योगभित्र रहेका मेसिनहरूको अवस्था, उत्पादन क्षमता तथा सञ्चालन सम्भावनाबारे विस्तृत अध्ययन गरिरहेको छ । अध्ययन प्रतिवेदन तयार भएपछि सरकारलाई बुझाइने उनले बताए ।
चीन सरकारको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा २०३२ साल साउन १६ गते स्थापना भएको हेटौंडा कपडा उद्योगले २०३५ साल मंसिर १० गतेदेखि व्यावसायिक उत्पादन सुरु गरेको थियो । उद्योगले २०५६ साल फागुन १ गतेदेखि पूर्ण रूपमा उत्पादन बन्द गरेको थियो ।
उद्योगको स्वामित्वमा हाल १६६ रोपनी जग्गा रहेको छ । उद्योग पुनः सञ्चालनको सरकारी पहललाई निजी क्षेत्रले सकारात्मक रूपमा लिएको छ । गार्मेन्ट एसोसिएसन नेपालका अध्यक्ष पशुपतिदेव पाण्डेका अनुसार उद्योग पुनः सञ्चालनले रोजगारी सिर्जना र औद्योगिक गतिविधि विस्तारमा योगदान पुर्याउनेछ । तर दीर्घकालीन सफलताका लागि निजी क्षेत्रसँग सहकार्य आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ ।
उनले कपास तथा अन्य कच्चा पदार्थको स्वदेशमै उत्पादन बढाउनुपर्ने र आधुनिक, कम ऊर्जा खपत गर्ने प्रविधि प्रयोग गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन् । साथै उत्पादन हुने कपडाको सुनिश्चित बजार व्यवस्थापनमा पनि ध्यान दिनुपर्ने उनको धारणा छ। उद्योग पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुँदा वार्षिक २ हजार ३ सय टन धागो उत्पादन तथा करिब १ करोड १० लाख मिटर कपडा उत्पादन गर्ने क्षमता रहेको थियो । उद्योग सञ्चालनको समयमा करिब १ हजार २ सय जनाले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका थिए ।
नेपाली सेनाले २०८० सालमा तयार पारेको प्रारम्भिक अध्ययन प्रतिवेदनअनुसार सुरक्षा निकायका लागि वार्षिक २६ लाख मिटर कपडा उत्पादन गर्न करिब ७० करोड रुपैयाँ बराबरको आधुनिक मेसिनरी आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ । भवन मर्मत, पूर्वाधार निर्माण तथा अन्य व्यवस्थापन खर्चसहित उद्योग पुनः सञ्चालनका लागि करिब १ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ लागत लाग्ने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ ।
किन बन्द भएको थियो हेटौंडा कपडा उद्योग?
सुरुआती सफलतापछि उद्योगमा राजनीतिक हस्तक्षेप बढ्दै गयो भने व्यावसायिक व्यवस्थापन कमजोर बन्दै गयो । आवश्यकताभन्दा बढी कर्मचारी नियुक्ति, उत्पादन लागत नियन्त्रणमा असफलता तथा प्रविधिको आधुनिकीकरण हुन नसक्दा उद्योग प्रतिस्पर्धामा कमजोर बन्यो ।
यसैबीच भारत, चीन लगायतका मुलुकबाट सस्तो र गुणस्तरीय कपडा आयात हुन थालेपछि उद्योगको उत्पादन महँगो पर्न थाल्यो । प्रशासनिक खर्च बढ्दै जाँदा उद्योग निरन्तर घाटामा गयो र अन्ततः २०५६ साल फागुन १ गतेदेखि पूर्ण रूपमा बन्द भयो ।
