अफ्रिकी देशहरूमा इबोला भाइरसको नयाँ प्रकोप फैलिँदै गर्दा नेपाल पनि उच्च जोखिममा रहेको विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् । हाल प्रजातान्त्रिक गणतान्त्रिक कङ्गो र युगान्डामा इबोलाको नयाँ स्ट्रेन फैलिँदा करिब १७० शंकास्पद मृत्यु र ९०० भन्दा बढी संक्रमणका घटना रिपोर्ट भएका छन् । विज्ञहरूका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय आवतजावत, वैदेशिक रोजगारी र शान्ति मिसनमा रहेका नेपाली सैनिकका कारण नेपालमा इबोला भित्रिने जोखिम उच्च छ।
२०१५ को सेप्टेम्बरमा एक नाइजर नागरिक भिसाबिनै नेपाल आइपुगेका थिए । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा थर्मल क्यामेराले ज्वरो देखाएपछि विमानस्थलमा केही समय तनावको अवस्था सिर्जना भएको थियो । स्वास्थ्यकर्मी र सुरक्षाकर्मीबीच डर र भागदौडको अवस्था बनेको थियो । पछि उनलाई नियन्त्रणमा लिएर सोही विमानमार्फत फिर्ता पठाइएको थियो ।
तत्कालीन इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देशक डा. बाबुराम मरासिनीका अनुसार उक्त घटना अत्यन्त संवेदनशील थियो र त्यसले नेपालको स्वास्थ्य सुरक्षा तयारीमाथि प्रश्न उठाएको थियो । उनका अनुसार तनावका कारण ती व्यक्तिको तापक्रम बढेको पाइएको थियो ।
संक्रामक रोग विशेषज्ञ डा. प्रभात अधिकारीले नेपालमा इबोला जस्ता अत्यन्त संक्रामक रोग व्यवस्थापनका लागि आवश्यक पूर्वाधार कमजोर रहेको बताएका छन् । उनका अनुसार डेडिकेटेड अस्पताल, विशेष एम्बुलेन्स, परीक्षण किट र प्रशिक्षित जनशक्तिको अभाव छ । उनले संक्रमित व्यक्ति सिधै अस्पताल नआएर अन्य स्थानमा गएमा ठूलो जोखिम हुन सक्ने चेतावनी पनि दिएका छन् ।
शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका निर्देशक डा. अनुप बास्तोलाले इबोला मात्र नभई अन्य घातक रोग नियन्त्रणका लागि पनि थप तयारी आवश्यक रहेको बताएका छन् । उनका अनुसार जुनसुकै बेला नयाँ संक्रमण फैलिन सक्ने भएकाले स्वास्थ्य प्रणालीलाई बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ ।
विज्ञहरूका अनुसार इबोला भाइरस रगत, खकार, बान्ता, मलमूत्र लगायत शरीरका तरल पदार्थबाट सर्छ । लक्षण देखिनुअघि नै संक्रमण फैलिन सक्ने भएकाले अझ बढी सतर्कता आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ । नेपालका ठूला अस्पतालहरूमा दैनिक हजारौँ बिरामी आउने भएकाले यदि संक्रमित व्यक्ति पुगेमा ठूलो प्रकोप फैलिन सक्ने जोखिम रहेको पनि विज्ञहरूले बताएका छन् ।
नेपाली सेनाले कङ्गोबाट फर्किने शान्ति सैनिकलाई २१ दिन अनिवार्य आइसोलेसनमा राख्ने निर्णय गरेको छ। उनीहरूलाई घर जान वा परिवारसँग भेट गर्न नदिई निगरानीमा राखिनेछ । संयुक्त राष्ट्रसंघसँगको समन्वयमा सैनिकहरूलाई कडा स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाउन निर्देशन दिइएको छ ।
विज्ञहरूले सरकारले इबोला जस्ता संक्रामक रोग नियन्त्रणका लागि तत्काल तयारी गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन् । उनीहरूले डेडिकेटेड अस्पताल, तालिमप्राप्त स्वास्थ्यकर्मी, प्रयोगशाला क्षमता विस्तार, विशेष एम्बुलेन्स सेवा र प्रभावकारी निगरानी प्रणाली आवश्यक रहेको बताएका छन् । हाल नेपालमा इबोला फैलिने जोखिम कम भए पनि तयारी कमजोर रहे ठूलो संकट निम्तिन सक्ने चेतावनी विज्ञहरूको छ ।
