विश्व फुटबलको सबैभन्दा ठूलो प्रतियोगिता फिफा विश्वकपमा छनोट हुनु आफैंमा कठिन प्रक्रिया मानिन्छ । इटालीजस्ता फुटबल महाशक्तिले समेत छनोट चरणमै पटक–पटक असफलता बेहोरेका उदाहरणहरू छन् । यही सन्दर्भमा नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टोलीको विश्वकप छनोट यात्रा पनि लामो, संघर्षपूर्ण र कहिलेकाहीँ ऐतिहासिक उपलब्धिसहितको रहेको छ ।
हाल अमेरिकी संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोमा हुने फिफा विश्वकप २०२६ नजिकिँदै गर्दा विश्वभरका टोलीहरूले आफ्नो छनोट यात्रालाई पुनः स्मरण गर्न थालेका छन् । नेपाल पनि यस प्रतियोगिताको छनोट यात्रामा लामो समयदेखि सहभागी हुँदै आएको छ ।
नेपालको विश्वकप छनोट यात्रा सन् १९८५ बाट सुरु भएको हो । त्यसबेला प्रशिक्षक जो किनरको नेतृत्वमा नेपालले दक्षिण कोरिया र मलेसियासँग प्रतिस्पर्धा गरेको थियो । दशरथ रंगशालामा भएको ऐतिहासिक खेलमा नेपाल दक्षिण कोरियासँग २–० ले पराजित भए पनि त्यो खेललाई नेपाली फुटबल इतिहासको पहिलो विश्वकप छनोट खेलका रूपमा स्मरण गरिन्छ ।
त्यसपछि सन् १९८९ मा नेपालले दोस्रो पटक छनोट खेल्यो । तर उक्त चरणमा दक्षिण कोरिया, मलेसिया र सिंगापुरसँगको प्रतिस्पर्धामा नेपालले कठिन नतिजा बेहोर्नुपर्यो ।
सन् १९९७ को छनोटमा नेपालले जापान, ओमान र मकाउसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै पहिलो पटक विश्वकप छनोटमा अंक जोड्न सफल भयो । मकाउविरुद्ध १–१ को बराबरी खेलमा हरि खड्काले नेपालका लागि पहिलो विश्वकप छनोट गोल गरेका थिए ।
सन् २००१ को छनोट नेपालका लागि ऐतिहासिक मानिन्छ । मकाउविरुद्ध ४–१ र ६–१ को शानदार जित निकाल्दै नेपालले उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेको थियो । सो प्रतियोगितामा नीराजन रायमाझीले ह्याट्रिकसहित कुल ७ गोल गर्दै नेपाली फुटबलमा आफ्नो नाम स्वर्ण अक्षरमा लेखाए ।
त्यसपछि सन् २००३ को एसिया कप छनोटमा कमजोर प्रदर्शनपछि नेपालले विश्वकप छनोट नै नखेलेको अवस्था पनि रह्यो, जसले नेपाली फुटबल एक पुस्तासम्म असर पारेको मानिन्छ ।
सन् २००७ को छनोटमा नेपालले ओमानसँग मात्र दुई खेल खेलेर प्रतियोगिता टुंग्यायो भने सन् २०११ को छनोटमा जोर्डनविरुद्ध ९–० को भारी पराजय भोगे पनि घरेलु मैदानमा १–१ को बराबरी खेल्दै पुनः आत्मबल देखाएको थियो ।
सन् २०१५ को छनोटमा नेपालले भारतसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै एक खेल बराबरी र अर्को पराजयको नतिजा निकाल्यो । त्यसबेला भारतीय टोलीका प्रशिक्षक स्टेफन कन्स्टाइनटिन थिए, जो पहिले नेपालकै प्रशिक्षक रहिसकेका थिए ।
सन् २०१९ को छनोटमा नेपालले अस्ट्रेलिया, कुवेत, जोर्डन र चाइनिज ताइपेईसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै मिश्रित नतिजा निकाल्यो । चाइनिज ताइपेईविरुद्धको दुई जित उल्लेखनीय रह्यो ।
सन् २०२३ को छनोटमा इटालियन प्रशिक्षक भिन्सेन्जो अल्बर्टोको नेतृत्वमा नेपालले प्रारम्भिक चरणमा लाओसलाई हराए पनि यूएई, बहराइन र यमनविरुद्ध भने अपेक्षित सफलता हासिल गर्न सकेन ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार विश्वकप छनोट कुनै पनि देशका लागि सहज प्रक्रिया होइन । नेपालजस्ता विकासोन्मुख फुटबल राष्ट्रका लागि यो अनुभव, सुधार र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा सिक्ने महत्वपूर्ण अवसर पनि हो ।
