चितवनको भरतपुरस्थित बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा क्यान्सर रोग पुष्टि हुने नयाँ बिरामीको अनुपात बढेको छ। अस्पतालले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार सन् २०२५ मा ओपीडीमा आएका नयाँ बिरामीमध्ये २५.१७ प्रतिशतमा क्यान्सर पुष्टि भएको छ। सन् २०२४ मा यस्तो अनुपात २२.२० प्रतिशत थियो ।
अस्पतालका डा. सुशील अधिकारीका अनुसार सन् २०२५ मा ओपीडीमा आएका २७ हजार २४३ नयाँ बिरामीमध्ये ६ हजार ८५८ जनामा क्यान्सर पुष्टि भएको थियो। सन् २०२४ मा ३१ हजार ५६० नयाँ बिरामीमध्ये ७ हजार ९ जनामा क्यान्सर देखिएको थियो ।
तथ्याङ्कअनुसार सन् २०२५ मा नयाँ बिरामीको सङ्ख्या अघिल्लो वर्षको तुलनामा घटे पनि क्यान्सर पुष्टि हुने बिरामीको अनुपात भने बढेको छ । अस्पतालमा आउने सबै बिरामीमध्ये नयाँ र पुनः परीक्षणका लागि आउने बिरामीसमेत छन्। सन् २०२५ मा अस्पतालको ओपीडीबाट कुल २ लाख १२ हजार ९७७ जनाले सेवा लिएका थिए भने सन् २०२४ मा यो सङ्ख्या २ लाख ४ हजार ९७१ थियो ।
फोक्सोको क्यान्सर सबैभन्दा धेरै
अस्पतालको तथ्याङ्कअनुसार सन् २०२५ मा पहिचान भएका नयाँ क्यान्सरका बिरामीमध्ये सबैभन्दा धेरै फोक्सोको क्यान्सरका छन्। पुरुष ३८० र महिला ३७९ गरी ७५९ जनामा फोक्सोको क्यान्सर पुष्टि भएको थियो ।
दोस्रो स्थानमा स्तनको क्यान्सर रहेको छ। गत वर्ष ७११ महिला र २० पुरुष गरी ७३१ जनामा स्तनको क्यान्सर पुष्टि भएको अस्पतालको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ ।
त्यस्तै, ६२२ महिलामा पाठेघरको मुखको क्यान्सर देखिएको थियो। यसबाहेक पित्तथैली तथा पित्तनलीको क्यान्सर ३७७ जना, आमाशयको क्यान्सर ३५६ जना र रक्त तथा बोनम्यारोसम्बन्धी क्यान्सर ३५३ जनामा पुष्टि भएको थियो ।
अस्पतालमा गत वर्ष ५१ प्रकारका क्यान्सरका बिरामी उपचारका लागि आएका थिए। पाठेघरको मुख र स्तनको क्यान्सरबाहेक अधिकांश प्रकारका क्यान्सरमा महिलाभन्दा पुरुषको सङ्ख्या बढी देखिएको अस्पतालको विवरणमा उल्लेख छ ।
पुरुषमा पनि स्तन क्यान्सर
स्तनको क्यान्सर महिलामा मात्र हुने रोग होइन भन्ने तथ्य अस्पतालको पछिल्लो विवरणले पनि देखाएको छ। सन् २०२५ मा २० जना पुरुषमा स्तनको क्यान्सर पुष्टि भएको थियो। सन् २०२३ मा यस्तो सङ्ख्या १० थियो ।
चिकित्सकहरूका अनुसार सहरी जीवनशैली, खानपान, सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोग, प्रदूषण तथा रासायनिक मल र कीटनाशक विषादीको प्रयोगसँग सम्बन्धित जोखिमले क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्छ। सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोग क्यान्सरका प्रमुख जोखिम कारकमध्ये एक मानिन्छ।
महिलामा पनि क्यान्सरको भार उच्च
फोक्सोको क्यान्सरमा पुरुष र महिलाको सङ्ख्या लगभग बराबर देखिएको छ। स्तनको क्यान्सर र पाठेघरको मुखको क्यान्सरले पनि महिलाको स्वास्थ्यमा ठूलो असर पारिरहेको तथ्याङ्कले देखाउँछ ।
चिकित्सकहरूले समयमै परीक्षण, जोखिम घटाउने व्यवहार र लक्षण देखिएमा स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गराउनुपर्नेमा जोड दिँदै आएका छन्। विशेषगरी स्तनमा गाँठो देखिनु, लामो समयसम्म खोकी लाग्नु, असामान्य रक्तस्राव हुनु वा शरीरमा असामान्य परिवर्तन देखिनुजस्ता लक्षणलाई बेवास्ता नगर्नु आवश्यक हुन्छ ।
चितवनका बिरामी सबैभन्दा धेरै
भरतपुरस्थित क्यान्सर अस्पतालमा देशका ७७ वटै जिल्लाका साथै भारतका विभिन्न स्थानबाट समेत बिरामी उपचारका लागि आउने गरेका छन्। अस्पतालको सन् २०२५ को तथ्याङ्कअनुसार नयाँ बिरामीमध्ये सबैभन्दा धेरै ४ हजार ४१५ जना चितवनका थिए ।
त्यस्तै, रुपन्देहीका १ हजार ३७३, नवलपुरका १ हजार २४४, बाराका १ हजार १८६, दाङका १ हजार १०७ र सर्लाहीका १ हजार १७७ जना नयाँ बिरामी अस्पताल आएका थिए। धनुषाका ९०८ जना र मकवानपुरका ९९३ जना पनि उपचारका लागि आएका थिए ।
क्यान्सर पुष्टि भएका बिरामीमध्ये चितवनका ५६५, रुपन्देहीका ४६३, नवलपुरका २५६, दाङका २५५, धनुषाका २४१ र सर्लाहीका २१५ जना थिए। भारतबाट उपचारका लागि आएका १९५ जनामा पनि क्यान्सर पुष्टि भएको थियो ।
अस्पतालका निवर्तमान कार्यकारी निर्देशक डा. शिवजी पौडेलका अनुसार देशभरका क्यान्सरका बिरामीमध्ये ठूलो हिस्सा भरतपुरस्थित अस्पतालमा उपचारका लागि आउने गरेको छ। उनका अनुसार एकीकृत विशिष्ट सेवा उपलब्ध भएकाले टाढाका जिल्लाबाट समेत बिरामी यहाँ रिफर भएर आउने गरेका छन् ।
विपन्न बिरामीलाई ४३ करोडभन्दा बढीको उपचार छुट
अस्पतालले सन् २०२५ मा १० हजार ९२० जना विपन्न बिरामीलाई निःशुल्क उपचार सेवा उपलब्ध गराएको जनाएको छ। उनीहरूको उपचारमा ४३ करोड १२ लाख १४ हजार १६१ रुपैयाँ बराबरको छुट प्रदान गरिएको अस्पतालको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ।
५०० शय्याको अस्पतालमा आईसीयू, एचडीयू र क्याबिनबाहेकका जनरल बेड निःशुल्क उपलब्ध गराइँदै आएको छ। अस्पतालमा भर्ना भएका बिरामीलाई दुई छाक खाना र एक छाक नास्तासमेत निःशुल्क दिइने निमित्त कार्यकारी निर्देशक डा. उमेश नेपालले जानकारी दिएका छन्।
सन् २०२५ मा अस्पतालमा ३ हजार ९१ ठूला शल्यक्रिया भएका थिए। आकस्मिक विभागबाट २६ हजार १२६ जनाले सेवा लिएका थिए भने ११ हजार ५५९ जना भर्ना भएर उपचार गराएका थिए। दैनिक २२० देखि २४० जनासम्मलाई रेडियोथेरापी सेवा दिइने अस्पतालले जनाएको छ।
अस्पतालमा चीन सरकारको सहयोगमा बोनम्यारो प्रत्यारोपण परियोजना सुरु गर्ने तयारीसमेत भइरहेको छ। क्यान्सरको उपचारसँगै परीक्षण, रोकथाम र जनचेतनामूलक कार्यक्रमलाई पनि अस्पतालले प्राथमिकता दिँदै आएको छ।
क्यान्सरका बिरामीको अनुपात बढिरहेको तथ्याङ्कले रोगको समयमै पहिचान, उपचारमा सहज पहुँच र रोकथामसम्बन्धी जनचेतनाको आवश्यकता देखाएको छ। यद्यपि, एउटै अस्पतालमा आउने बिरामीको तथ्याङ्कले मात्र देशभर क्यान्सरको दर कति बढेको छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन।
