नेपालका उत्पादनमूलक उद्योगको सञ्चालन क्षमता निरन्तर घट्दै गएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको आर्थिक गतिविधि अध्ययन प्रतिवेदनअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ६ महिनामा उद्योगहरूको औसत क्षमता उपयोग ४२.१ प्रतिशतमा सीमित भएको छ । यो भूकम्प र कोभिड महामारीपछिकै न्यून स्तर हो ।
राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा उद्योगहरूको वार्षिक औसत क्षमता उपयोग निरन्तर घट्दो क्रममा छ । आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा उद्योगहरूको औसत क्षमता उपयोग ४९.८ प्रतिशत रहेकोमा आव २०८०/८१ मा घटेर ४८.३ प्रतिशतमा झरेको थियो ।
त्यस्तै, आव २०८१/८२ मा क्षमता उपयोग ४४.५ प्रतिशतमा सीमित भएको थियो। चालु आव २०८२/८३ को पहिलो ६ महिनामा यो अझ घटेर ४२.१ प्रतिशतमा पुगेको छ ।
विगत एक दशकको तथ्यांक हेर्दा प्राकृतिक तथा मानवीय विपद्का समयमा बाहेक उद्योगहरूको क्षमता उपयोग सामान्यतया ५० प्रतिशतभन्दा माथि रहेको देखिन्छ । आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा वार्षिक औसत क्षमता उपयोग ५९.७ प्रतिशत पुगेको थियो भने आव २०७५/७६ को पहिलो ६ महिनामा यो ६० प्रतिशतसम्म पुगेको थियो ।
तर, भूकम्प र नाकाबन्दीपछिको आव २०७२/७३ को पहिलो ६ महिनामा उद्योगहरूको क्षमता उपयोग घटेर ३९.५ प्रतिशतमा झरेको थियो । त्यसैगरी, कोभिड महामारीको सुरुवाती समयमा आव २०७६/७७ को पहिलो ६ महिनामा क्षमता उपयोग ३९.८ प्रतिशतमा सीमित भएको थियो । अहिलेको अवस्था पनि ती संकटका समयसँग मिल्दोजुल्दो देखिएको छ ।
अध्ययनका लागि सुरुमा आव २०७६/७७ को पहिलो ६ महिनासम्म १३१ वटा उद्योगलाई समेटिएको थियो । पछिल्लो समय अध्ययनको दायरा विस्तार गरी १५४ वटा उद्योगको उत्पादन तथा क्षमता उपयोगको नियमित अनुगमन गरिँदै आएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ ।
राष्ट्र बैंकका अधिकारीहरूको विश्लेषणअनुसार बजारमा समग्र माग घट्नु, नेपालको जनसांख्यिक अवस्था तथा आयातित वस्तुसँगको प्रतिस्पर्धा बढ्नुजस्ता कारणले स्वदेशी उद्योगहरूको क्षमता उपयोगमा गिरावट आएको हो ।
उद्योगहरूको क्षमता उपयोग लगातार घट्दै जानुले उत्पादनमूलक क्षेत्रले बजार माग र प्रतिस्पर्धासम्बन्धी चुनौती सामना गरिरहेको संकेत गर्छ ।
