राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले आफ्नो प्रथम महाधिवेशनमार्फत केन्द्रीय समितिमा ५१ प्रतिशत महिला निर्वाचित गराउँदै नेपाली राजनीतिमा नयाँ इतिहास कायम गरेको छ ।
गत असार ७ देखि १२ गतेसम्म चितवनमा सम्पन्न प्रथम महाधिवेशनबाट निर्वाचित ९९ सदस्यीय केन्द्रीय समितिमध्ये ५० जना महिला निर्वाचित भएका हुन् । यससँगै निर्वाचनमार्फत कुनै पनि राजनीतिक दलको केन्द्रीय समितिमा आधाभन्दा बढी महिला निर्वाचित भएको सम्भवतः नेपालको इतिहासमै पहिलो घटना भएको राजनीतिक विश्लेषकहरूले बताएका छन् ।
नेपालको संविधानले राज्यका सबै निकायमा कम्तीमा ३३ प्रतिशत महिला सहभागिता अनिवार्य गरेको छ । तर रास्वपाले संवैधानिक न्यूनतम व्यवस्थाभन्दा माथि उठेर प्रतिस्पर्धात्मक निर्वाचनबाटै ५० प्रतिशतभन्दा बढी महिला प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरेको हो ।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपप्राध्यापक दिपेश घिमिरेका अनुसार २००७ सालमा प्रजातन्त्र स्थापना भएपछि खुलेका राजनीतिक दलहरूको इतिहासमा कुनै पनि दलको केन्द्रीय समितिमा निर्वाचनमार्फत ५१ प्रतिशत महिला निर्वाचित भएको उदाहरण भेटिँदैन ।
उनले भने, "यो सम्भवतः नेपालको राजनीतिक इतिहासमै पहिलो घटना हो । संविधानले अनिवार्य गरेको ३३ प्रतिशतभन्दा धेरै माथिको प्रतिनिधित्व निर्वाचनमार्फत सुनिश्चित हुनु महिला नेतृत्वको सशक्त हस्तक्षेप हो । देशको करिब ५१ प्रतिशत जनसंख्या महिला भएकाले राजनीतिमा पनि त्यही अनुपातको सहभागिता सम्भव छ भन्ने सन्देश यसले दिएको छ ।"
घिमिरेका अनुसार रास्वपाको यो अभ्यासले अन्य राजनीतिक दलहरूलाई पनि महिलामैत्री नीति अवलम्बन गर्न तथा महिलालाई प्रतिस्पर्धाबाट नेतृत्वमा पुग्ने वातावरण सिर्जना गर्न दबाब र प्रेरणा दिनेछ । उनले माओवादी आन्दोलनपछि राज्यका विभिन्न संरचनामा महिलाको सहभागिता बढेको उदाहरण दिँदै रास्वपाको यो उपलब्धिले पनि राजनीतिक नेतृत्वमा महिला प्रतिनिधित्व विस्तार गर्ने दिशामा सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास व्यक्त गरे ।
घिमिरेले महिलाहरू पछिल्लो समय शिक्षा, सामाजिक, आर्थिक तथा अन्य क्षेत्रमा उल्लेखनीय रूपमा अघि बढिरहेको उल्लेख गर्दै केन्द्रीय समितिमा देखिएको प्रतिनिधित्व त्यसैको प्रतिबिम्ब भएको बताए ।
रास्वपाको केन्द्रीय समितिमा निर्वाचित ५० महिला सदस्यमा सोविता गौतम, डा. तोसिमा कार्की, रञ्जु दर्शना, निशा डाँगी, इन्दिरा राना मगर, रिमा विश्वकर्मा, समीक्षा बास्कोटा, गीता चौधरी, लिमा अधिकारी आचार्य, प्रकृति ढकाल, टिका संग्रौला (ज्वाला), क्रान्तिशिखा धिताल, जमुना शर्मा, सुशिला कार्की पोख्रेल, आशिका तामाङ, अनुष्का श्रेष्ठ, निशा श्रेष्ठ, कुशुम महर्जन, करिष्मा कठरिया, जुली यादव, कामिनी कुमारी चौधरी, सविना विक, खिमा विक, समिना मिया, निशा मेहता, शोभा कार्की, कल्पना थापा, सुजाता तामाङ, सुस्मा बस्नेत, सुनिता कुमारी चौधरी, नमिता यादव, मञ्जु सिंह, प्रभा ढकाल, विदुषी राणा, आकांक्षा पोखरेल, अनिता श्रेष्ठ, पार्वती थापा, पवित्रा थापा, पूजा बास्तोला, विष्णु कुमारी गुरुङ (एकता), कल्पना पाण्डे, सङ्गीता ढकाल, ज्ञानु पौड्याल, शर्मिला खनाल, सीता बादी, विनिता कठायत, टासी ल्हाङ्गजोम, मेनुका शाही, जानिका जोशी र चन्द्रा ऐर (चाँदनी) रहेका छन् ।
रास्वपाको विधानअनुसार पार्टीको केन्द्रीय समिति १५८ सदस्यीय रहने व्यवस्था छ । जसमा कम्तीमा ५३ जना महिला हुनुपर्ने प्रावधान छ। निर्वाचनबाटै ९९ सदस्यमध्ये ५० जना महिला निर्वाचित भइसकेकाले सभापतिले मनोनयन गर्ने ५१ सदस्यमा पनि उल्लेख्य संख्यामा महिला समावेश हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
यस्तै, १९ सदस्यीय पदाधिकारीमध्ये निर्वाचनबाट चयन भएका ६ पदमध्ये उपसभापति र सहमहामन्त्री पदमा दुई जना महिला निर्वाचित भएका छन् । बाँकी मनोनयन हुने पदहरू—एक उपसभापति, एक महामन्त्री, दुई सहमहामन्त्री, कोषाध्यक्ष, दुई सहकोषाध्यक्ष, प्रवक्ता तथा तीन सहप्रवक्तामध्ये कम्तीमा चार जना महिला मनोनयन गरिने पार्टीका महामन्त्री विपीन आचार्यले जानकारी दिएका छन् ।
