पर्सागढी नगरपालिकाले सार्वजनिक गरेको गम्भीर रोगका बिरामीहरूको विवरणले पर्सा जिल्लामा क्यान्सर रोगको अवस्था र यसको बढ्दो जोखिमबारे गम्भीर बहस सुरु गराएको छ ।
नेपाल सरकारले मिर्गौला डायलाइसिस, क्यान्सर, मेरुदण्ड पक्षघात तथा पक्षघातका बिरामीलाई उपलब्ध गराउँदै आएको मासिक पाँच हजार रुपैयाँ जीवन निर्वाह सहायता वितरणका लागि तयार गरिएको लाभग्राही सूचीमा रहेका ४४ जनामध्ये ३५ जना क्यान्सरका बिरामी रहेको तथ्य सार्वजनिक भएको हो । उक्त तथ्याङ्कअनुसार लाभग्राहीमध्ये करिब ८० प्रतिशत क्यान्सर पीडित रहेका छन्। एउटै स्थानीय तहमा यति धेरै क्यान्सरका बिरामी देखिनु स्वास्थ्य क्षेत्रका लागि चिन्ताको विषय बनेको छ । यद्यपि, यो विवरणलाई सम्पूर्ण पर्सा जिल्लाको प्रतिनिधित्व गर्ने आधारका रूपमा लिन नसकिने भए पनि यसले जिल्लाको वास्तविक अवस्था बुझ्न थप अध्ययन र अनुसन्धानको आवश्यकता औंल्याएको छ ।
स्वास्थ्य कार्यालय पर्साका स्वास्थ्य अधिकृत जयमोद ठाकुरका अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा क्यान्सर परीक्षण तथा निदान सेवाको पहुँच विस्तार हुँदै गएकाले पहिले पहिचान हुन नसकेका बिरामीहरू अहिले स्वास्थ्य प्रणालीको दायरामा आउन थालेका छन् । उनका अनुसार सुर्तीजन्य पदार्थको अत्यधिक सेवन, मदिरा सेवन, वायु प्रदूषण, विषादीयुक्त खाद्यान्नको प्रयोग, अस्वस्थ जीवनशैली तथा बढ्दो उमेरका कारण आगामी वर्षहरूमा क्यान्सरका बिरामीको संख्या अझै बढ्न सक्ने सम्भावना रहेको छ ।
विशेषगरी वीरगञ्ज औद्योगिक करिडोर क्षेत्र, सीमावर्ती क्षेत्रको वातावरणीय अवस्था तथा सुर्तीजन्य पदार्थको उच्च प्रयोगलाई लिएर विगतदेखि नै स्वास्थ्य क्षेत्रमा चिन्ता व्यक्त हुँदै आएको छ । स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार वातावरणीय प्रदूषण, औद्योगिक उत्सर्जन तथा जीवनशैलीजन्य जोखिम कारक र क्यान्सरबीचको सम्बन्धबारे थप अध्ययन तथा नियमित निगरानी आवश्यक देखिएको छ ।
नेपालमा स्थानीय तहस्तरमा क्यान्सरका बिरामीहरूको एकीकृत तथा अद्यावधिक तथ्याङ्क व्यवस्थापन प्रणाली अझै प्रभावकारी रूपमा विकास हुन सकेको छैन । अधिकांश स्थानीय तहसँग आफ्नो क्षेत्रमा कुन प्रकारका कति क्यान्सरका बिरामी छन् भन्ने व्यवस्थित अभिलेखसमेत उपलब्ध छैन । स्वास्थ्य क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार पर्सा जिल्लाका सबै १४ स्थानीय तहले यस्तै विवरण सङ्कलन, अद्यावधिक र सार्वजनिक गर्न सके जिल्लाको वास्तविक अवस्था स्पष्ट हुने तथा त्यसका आधारमा रोकथाम, उपचार र जनचेतनामूलक कार्यक्रमहरू प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न सहज हुने छ ।
चिकित्सकहरूका अनुसार क्यान्सरको उपचार प्रक्रिया लामो, जटिल र खर्चिलो हुने भएकाले रोगको प्रारम्भिक पहिचान, नियमित स्वास्थ्य परीक्षण, सुर्तीजन्य पदार्थको नियन्त्रण, स्वस्थ जीवनशैलीको अभ्यास तथा जनचेतना अभिवृद्धि नै यसको प्रभावकारी रोकथामका प्रमुख उपाय हुन् । यता, सरकारले उपलब्ध गराउँदै आएको मासिक पाँच हजार रुपैयाँ जीवन निर्वाह सहायता उपचार खर्चको तुलनामा अत्यन्तै न्यून रहेको भन्दै पीडित परिवारहरूले गुनासो गरेका छन् । उनीहरूले आर्थिक सहयोगसँगै सहज र सुलभ परीक्षण सेवा, विशेषज्ञ उपचारको पहुँच तथा प्रभावकारी स्वास्थ्य नीति कार्यान्वयनमा सरकारले विशेष ध्यान दिनुपर्ने माग गरेका छन् ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार क्यान्सर जस्ता जटिल रोगको चुनौती सामना गर्न स्थानीय सरकार, प्रदेश सरकार, संघीय सरकार तथा स्वास्थ्य संस्थाबीच समन्वित प्रयास आवश्यक रहेको छ ।
