पछिल्लो ५५ दिनको अवधिमा जापानिज इन्सेफलाइटिसबाट नेपालभर ९ जनाको मृत्यु भएको छ ।
स्वास्थ्य सेवा विभागका अनुसार देशभर ४६ जनामा जापानिज इन्सेफलाइटिसको संक्रमण पुष्टि भएको छ । असार र साउन महिनामा मात्रै संक्रमण पुष्टि भएका ४६ जनामध्ये ९ जनाको मृत्यु भएको परिवार कल्याण महाशाखाअन्तर्गत बाल स्वास्थ्य तथा खोप सेवा शाखाका प्रमुख डा. अभियान गौतमले जानकारी दिए ।
उनका अनुसार अघिल्ला वर्षको तुलनामा यस वर्ष जापानिज इन्सेफलाइटिसबाट हुने मृत्युदर बढेको देखिएको छ ।
तराई र भित्री मधेसमा जोखिम बढी
डा. गौतमका अनुसार उच्च तापक्रम हुने र पानी जम्ने तराई तथा भित्री मधेसका क्षेत्र जापानिज इन्सेफलाइटिसका लागि अनुकूल मानिन्छन् । विशेषगरी धान खेती हुने क्षेत्रहरूमा जोखिम बढी हुने गर्छ । यो रोग ‘क्युलेक्स’ जातको लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्छ । पानी जमेको धानखेत, धापलगायत स्थानमा उक्त लामखुट्टेले फूल पार्ने गर्छ ।
सुँगुर, बँगुर र हाँसलाई यस भाइरसको ‘एम्प्लिफाइङ होस्ट’ मानिन्छ । संक्रमित जनावरलाई टोकेको लामखुट्टेले मानिसलाई टोक्दा भाइरस मानिसमा सर्ने गर्दछ ।
लक्षण गम्भीर हुने
डा. गौतमका अनुसार सामान्य मौसमी ज्वरो र जापानिज इन्सेफलाइटिसका लक्षण फरक हुन्छन् ।
सामान्य ज्वरोमा रुघा, खोकी र ज्वरो देखिए पनि जापानिज इन्सेफलाइटिसमा उच्च ज्वरो, असह्य टाउको दुखाइ, चेतनाको स्तरमा परिवर्तन र बेहोस हुनेजस्ता गम्भीर लक्षण देखिन्छन् । गम्भीर अवस्थामा बिरामी कोमामा पुग्न सक्ने र आइसियु वा भेन्टिलेटरको आवश्यकता पर्न सक्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ ।
निश्चित औषधि छैन, समयमै उपचार आवश्यक
जापानिज इन्सेफलाइटिसको निश्चित एन्टिभाइरल औषधि नरहेको डा. गौतमले बताए । बिरामीको अवस्थाअनुसार लक्षणमा आधारित उपचार (सपोर्टिभ ट्रिटमेन्ट) गरिने उनले जानकारी दिए ।
उनका अनुसार समयमै अस्पताल पुर्याउन सके जटिलता र मृत्युलाई कम गर्न सकिन्छ । ढिला उपचार हुँदा मस्तिष्कमा गम्भीर असर पर्न सक्ने र मृत्युदर करिब ३० प्रतिशतसम्म पुग्न सक्ने बताइएको छ ।
खोपले जोखिम घटाउँछ
बालबालिकाका लागि नियमित खोप कार्यक्रमअन्तर्गत १२ महिना पूरा भएका बालबालिकालाई जापानिज इन्सेफलाइटिसविरुद्धको खोप दिइने गरेको छ ।
५ वर्षसम्मका बालबालिकाले छुटेको खण्डमा समेत खोप लगाउन सक्ने व्यवस्था रहेको छ । खोपको पहुँच बढेका कारण १५ वर्षमुनिका बालबालिकामा यो रोगको संक्रमण निकै कम देखिएको डा. गौतमले बताए ।
हाल वयस्कका लागि नियमित खोपको व्यवस्था नरहे पनि जोखिमयुक्त क्षेत्रमा अभियानमार्फत खोप सञ्चालन गरिँदै आएको छ । खोप लगाएका ९५ देखि १०० प्रतिशत मानिसहरू गम्भीर असर र मृत्युदरबाट सुरक्षित देखिएको स्वास्थ्य अधिकारीहरूको भनाइ छ ।
लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न आग्रह
स्वास्थ्य अधिकारीहरूले जापानिज इन्सेफलाइटिसबाट बच्न लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिन आग्रह गरेका छन् ।
बाहिर निस्कँदा लामो बाहुला भएका कपडा लगाउने, राति सुत्दा झुल प्रयोग गर्ने, झ्याल–ढोकामा जाली लगाउने तथा लामखुट्टे भगाउने उपाय अपनाउन सुझाव दिइएको छ । यो रोग सार्ने लामखुट्टे विशेषगरी साँझ, राति र बिहान सबेरै सक्रिय हुने गर्छ ।
सुँगुर, बँगुर र हाँसको खोर घरबाट टाढा राख्न तथा खोर वरपर लामखुट्टे नियन्त्रणका उपाय अपनाउन पनि सुझाव दिइएको छ । संक्रमित सुँगुर वा हाँसको मासु खाँदा भने जापानिज इन्सेफलाइटिस नसर्ने स्वास्थ्य अधिकारीहरूले स्पष्ट पारेका छन् । यो रोग केवल संक्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट मात्र सर्ने गर्दछ ।
