हिन्दूहरूको महान् पर्व बडादशैंको अवसरमा वीरगंज महानगरपालिकाका विभिन्न स्थानमा परम्परागत तथा मनोरञ्जनात्मक मेला लागेका छन् । वर्षौंदेखि चल्दै आएका यी मेलाले दशैंको रौनक बढाउँदै आए पनि पछिल्लो समय नवपुस्ताको घट्दो आकर्षणले परम्परागत मेलाको निरन्तरतामाथि प्रश्न उठ्न थालेको छ ।
वीरगंजमा परम्परागत रूपमा गहवामाई, बिर्तामाई, बौधीमाई तथा विन्ध्यवासिनीमाई मन्दिरलगायत स्थानमा दशैं मेला लाग्ने गरेको छ । गहवामाई र बिर्तामाई मन्दिरमा घटस्थापनादेखि नवमीसम्म मेला लाग्ने परम्परा छ भने बौधीमाई र विन्ध्यवासिनीमाई मन्दिरमा मुख्य रूपमा नवमीका दिन मेला लाग्ने गर्छ ।
करिब छ दशक पुरानो परम्परा बोकेका यी मेलाले समय परिवर्तनसँगै आफ्नो मौलिकता जोगाउँदै आएका छन् । दशैंका बेला मन्दिरमा पूजाआजा गर्न आउने श्रद्धालु र मेला घुम्न जाने सर्वसाधारणको चहलपहलले वीरगंजको धार्मिक तथा सांस्कृतिक वातावरणलाई थप जीवन्त बनाउने गरेको छ ।
तर, आधुनिक प्रविधिको बढ्दो प्रयोग र मोबाइलमा केन्द्रित हुँदै गएको जीवनशैलीले परम्परागत मेलाको आकर्षणमा चुनौती थपेको छ । परम्परागत खेल, मनोरञ्जनका सामग्री तथा मेलामा उपलब्ध अन्य आकर्षणप्रति युवापुस्ताको रुचि घट्दै गएको देखिन्छ । डिजिटल मनोरञ्जनमा अभ्यस्त हुँदै गएको नवपुस्तालाई मेलातर्फ आकर्षित गर्नु चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ ।
यस वर्ष दशैंलाई लक्षित गरी वीरगंज महानगरपालिकाका विभिन्न स्थानमा मनोरञ्जनात्मक मेला सञ्चालन गरिएका छन् । बिपी उद्यानस्थित रातो बङ्गलाको क्षेत्रमा, गीतामन्दिरनजिकको तरकारी तथा फलफूल बजार क्षेत्रमा र शङ्खधर साख्वा पार्क (चिल्ड्रेन पार्क) मा दशैं मेला लागेको छ ।
महानगरपालिकालाई कर तिरेर सञ्चालन गरिएका मेलामध्ये शङ्खधर साख्वा पार्कबाहेक अन्य दुई स्थानमा दर्शकको उपस्थिति अपेक्षाकृत उत्साहजनक देखिएको छैन । यसले मेला सञ्चालकलाई दर्शक आकर्षित गर्न थप प्रयास गर्नुपर्ने अवस्था देखाएको छ ।
परम्परागत मेला केवल मनोरञ्जनका माध्यम मात्र होइनन्, स्थानीय संस्कृति, सामाजिक सम्बन्ध र पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएका परम्पराका महत्त्वपूर्ण हिस्सा पनि हुन् । यस्ता मेलाले स्थानीय व्यापार–व्यवसायलाई चलायमान बनाउनसमेत सहयोग पुर्याउँछन् ।
यद्यपि, बदलिँदो जीवनशैली र आधुनिक मनोरञ्जनका विकल्पले परम्परागत मेलाको भविष्यबारे चिन्ता बढाएको छ । मेलाको मौलिकता जोगाउँदै नवपुस्ताको रुचिअनुसार नयाँ आकर्षण थप्न सकेमा यस्ता सांस्कृतिक परम्परालाई आगामी पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्न सकिने देखिन्छ ।
वीरगंजका पुराना दशैं मेलाको संरक्षण, प्रवर्द्धन र व्यवस्थित सञ्चालनमा सम्बन्धित निकाय तथा स्थानीय समुदायले ध्यान दिन सकेमा धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएका यी परम्परालाई जीवन्त राख्न सकिने अपेक्षा गरिएको छ ।
