लोकआस्था, श्रद्धा, भक्ति र सामाजिक सद्भावको महापर्व छठअन्तर्गत आज आइतबार मधेश प्रदेशसहित देशभर अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर छठ पर्व मनाइँदैछ । छठ पर्वको मुख्य दिनका रूपमा रहेको आज मधेश प्रदेशका आठवटै जिल्लामा रहेका नदी, पोखरी, तलाउ तथा जलाशयका छठ घाटमा व्रतालु र श्रद्धालुहरूको चहलपहल बढेको छ ।
विशेषगरी तराई–मधेशमा धूमधामका साथ मनाइने छठ पर्व पछिल्लो समय देशका विभिन्न पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा समेत विस्तार हुँदै गएको छ । सूर्यदेव र छठी माताको पूजा आराधना गरी परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि, सुस्वास्थ्य तथा सन्तानको दीर्घायुको कामना गर्दै यो पर्व मनाउने धार्मिक परम्परा रहेको छ ।
चार दिनसम्म विभिन्न विधि र परम्पराअनुसार मनाइने छठ पर्वको पहिलो दिन शुक्रबार व्रतालुहरूले नहाय–खाय विधि पूरा गरेका थिए । दोस्रो दिन शनिबार खरना विधि सम्पन्न गरिएको थियो । खरनाका दिन व्रतालुहरूले दिनभर उपवास बसेर साँझ चोखो ठाउँमा दूध, चामल र गुडबाट तयार पारिएको खीर तथा रोटी प्रसादका रूपमा ग्रहण गरेका थिए । खरना सम्पन्न गरेपछि व्रतालुहरू आजदेखि करिब ३६ घण्टासम्म निर्जल र निराहार व्रतमा बसेका छन् ।
आज साँझ व्रतालुहरू परिवारका सदस्य तथा आफन्तसँगै पूजाका सामग्री लिएर छठ घाट पुग्नेछन् । बाँसबाट निर्मित सुप, सुपुली र ढाकीमा केराको घोगा, नरिवल, स्याउ, सुन्तला, उखु, सुथनी, अदुवा, बेसार, ठेकुवा, भुसुवा, कसारलगायतका परम्परागत प्रसाद सजाएर घाटसम्म पुर्याउने चलन छ ।
घाटमा पुगेपछि व्रतालुहरूले जलाशयमा प्रवेश गरी अस्ताउन लागेको सूर्यलाई दूध र जलसहित अर्घ्य अर्पण गर्नेछन् । यस क्रममा छठी माताको पूजा आराधना गर्दै परिवारका सदस्यहरूको कल्याण, सुख–समृद्धि तथा मनोकामना पूरा होस् भन्ने कामना गरिनेछ ।
छठ पर्वका अवसरमा मधेश प्रदेशका पर्सा, बारा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, धनुषा, सिरहा र सप्तरी जिल्लाका विभिन्न नदी, पोखरी तथा जलाशयका घाटहरू सजाइएको छ । वीरगंजको घडिअर्वा पोखरी, रानीघाट, नगवा, मुर्ली तथा आसपासका विभिन्न छठ घाटमा विशेष तयारी गरिएको छ । त्यसैगरी जनकपुरधामका गंगासागर, धनुषसागर, अरगजासर, दशरथ तलाउलगायतका जलाशयमा पनि छठ पूजाको रौनक देखिनेछ ।
छठ पर्वमा घाटको सरसफाइ, सजावट र व्यवस्थापनलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ । स्थानीय युवा क्लब, सामाजिक संस्था, छठ पूजा व्यवस्थापन समिति तथा स्थानीयवासीहरू मिलेर घाटमा सरसफाइ, बत्ती, सजावट र पूजाका लागि आवश्यक व्यवस्थापन गर्ने परम्परा छ । केराका थम्बा, रंगीन बत्ती तथा विभिन्न सजावटले छठ घाटलाई आकर्षक बनाउने गरिन्छ ।
छठ पर्वको अर्को विशेषता भनेको यसमा जातजाति, धर्म, वर्ग र समुदायबीचको एकता तथा सामाजिक सद्भाव झल्किनु हो । यस पर्वमा धनी–गरिब सबैले समान रूपमा सूर्यदेवको पूजा गर्ने र एकअर्कालाई सहयोग गर्ने परम्परा रहेको छ । छठी मातालाई चढाइने प्रसादसमेत परिवार, छरछिमेक र आफन्तबीच बाँडेर खाने गरिन्छ ।
आज साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि व्रतालुहरू घाटमा वा घर फर्किएर रातभर पूजाआराधना तथा भजनकीर्तनमा सहभागी हुनेछन् । केही व्रतालुहरू रातभर घाटमै बसेर जाग्राम बस्ने परम्परा पनि रहेको छ ।
छठ पर्वको अन्तिम दिन भोलि सोमबार अर्थात् कार्तिक ३० गते बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिइनेछ । बिहानै सूर्योदय हुनुअघि व्रतालुहरू पुनः छठ घाटमा पुगेर जलाशयमा उभिई उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गर्नेछन् । त्यसपछि छठी माताको पूजा गरी प्रसाद ग्रहण गरेसँगै चारदिने छठ पर्वको विधिवत् समापन हुनेछ ।
प्रकृति र मानवबीचको सम्बन्धलाई उजागर गर्ने छठ पर्वले सूर्य, जल तथा वातावरणको महत्त्वसमेत दर्शाउँछ । सूर्यको उपासना र जलाशयको पूजा गरिने यस पर्वले प्रकृति संरक्षण, स्वच्छता र सामाजिक एकताको सन्देशसमेत दिने गरेको छ ।
