सप्तरी । लोकआस्था र सूर्य उपासनाको महापर्व छठको दोस्रो दिन शनिबार सप्तरीसहित तराई–मधेशका विभिन्न जिल्लामा खरना विधि श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाइँदै छ ।
खरना विधिका अवसरमा व्रतालु दिनभर निराहार उपवास बसेर साँझ स्नान गरी विधिपूर्वक पूजा गर्ने र प्रसाद ग्रहण गर्ने तयारीमा जुटेका छन् । छठ पर्वको महत्वपूर्ण विधिका रूपमा रहेको खरनाका दिन माटोको चुल्होमा शुद्धतापूर्वक खीर, रोटी तथा गुड र दूधबाट तयार पारिएको प्रसाद बनाउने परम्परा रहेको व्रतालु सुनिता कुमारीले बताउनुभयो ।
उहाँका अनुसार साँझ घरको आँगन वा पूजाकोठामा विधिपूर्वक पूजा गरी खीर, रोटी तथा अन्य प्रसाद सूर्यदेव र छठी मातालाई अर्पण गरिन्छ ।
राजविराजकी व्रतालु राखी देवीका अनुसार खरना विधिमा शुद्धता र पवित्रतालाई विशेष महत्व दिइन्छ । पूजा सम्पन्न भएपछि प्रसाद परिवारका सदस्य तथा छिमेकीसँग बाँडेर ग्रहण गर्ने परम्परा रहेको उहाँले बताउनुभयो ।
खरनाको प्रसाद ग्रहण गरेपछि व्रतालुले छठको मुख्य निर्जल उपवास सुरु गर्छन् । धार्मिक मान्यताअनुसार व्रतालु करिब ३६ घण्टासम्म पानीसमेत नपिई उपवास बस्ने गर्छन् । परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि, सन्तानको दीर्घायु तथा मनोकामना पूरा हुने विश्वासका साथ श्रद्धा र निष्ठापूर्वक यो व्रत गरिन्छ ।
छठको तेस्रो दिन आइतबार साँझ व्रतालु परिवारका सदस्य र आफन्तसहित नदी, पोखरी तथा अन्य जलाशयमा बनाइएका छठघाटमा पुगेर अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गर्नेछन् । बाँसको सुपमा ठकुवा, भुसुवा, फलफूल, उखु, नरिवललगायतका पूजासामग्री सजाएर सूर्यलाई अर्पण गर्ने परम्परा छ ।
पर्वको अन्तिम दिन सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरेपछि छठ पर्व विधिवत् सम्पन्न हुनेछ ।
छठ पर्वलाई लक्षित गरी राजविराज नगरपालिकासहित जिल्लाका विभिन्न गाउँ तथा बस्तीमा छठघाट व्यवस्थापन, सरसफाइ, सजावट र प्रकाशको व्यवस्था गर्ने काम तीव्र पारिएको छ । स्थानीयवासी सामूहिक रूपमा घाट सरसफाइ गर्ने, नदी तथा पोखरीका किनार व्यवस्थित गर्ने र पूजास्थल सजाउने काममा जुटेका छन् ।
स्थानीय सुनिलकुमार साहका अनुसार विभिन्न स्थानका छठघाटलाई आकर्षक बनाउन रङ्गीन बत्ती जडान गर्ने कामसमेत भइरहेको छ ।
छठ पर्वमा व्रतालुका साथै परिवारका सदस्य, आफन्त, छिमेकी र समुदायका अन्य व्यक्तिको समेत सहभागिता रहने गर्छ । जातीय, भाषिक तथा सामाजिक विविधताबीच आपसी सद्भाव, सहकार्य र एकताको सन्देश दिने यस पर्वले सप्तरीको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पहिचानलाई थप बलियो बनाउँदै आएको छ ।
पण्डित रत्नेश्वर झाका अनुसार शुद्धता, संयम, समर्पण र प्रकृतिप्रतिको सम्मानसँग जोडिएको छठ पर्वले सूर्यको महत्वसँगै जलाशय तथा वातावरण संरक्षणको सन्देशसमेत दिने गरेको छ । नहाय–खाय विधिबाट सुरु भएको छठको खरना विधिसँगै सप्तरीका गाउँदेखि सहरसम्म पर्वको रौनक बढेको छ ।
