वीरगंजस्थित नारायणी अस्पतालमा उपचार तथा विशेषज्ञ सेवा विस्तार हुँदै गए पनि त्यसअनुसार जनशक्ति, शय्या, भौतिक पूर्वाधार, औषधि र उपकरण सञ्चालनको क्षमता विस्तार हुन नसक्दा बिरामीले सास्ती खेप्नुपरेको छ।
अस्पतालमा महँगा स्वास्थ्य उपकरण थपिएका छन् भने स्वास्थ्य बीमामार्फत उपचार लिन आउने बिरामीको सङ्ख्यासमेत बढिरहेको छ। पर्सासँगै बारा, रौतहट, सर्लाहीलगायत मधेसका विभिन्न जिल्लाका बिरामी तथा सीमावर्ती भारतीय क्षेत्रबाट समेत उपचारका लागि नारायणी अस्पताल आउने गरेका छन्।
अस्पताल प्रशासनका अनुसार दैनिक करिब १ हजार ४ सय नयाँ बिरामी उपचारका लागि आउने गरेका छन्। जनरल मेडिसिनमा बिरामीको चाप अत्यधिक भएपछि स्वास्थ्य बीमामार्फत उपचार गर्ने बिरामीको दैनिक कोटा ३२५ जनामा सीमित गर्नुपरेको छ। चिकित्सकले समेत दैनिक ५० देखि ६० जनासम्म बिरामी हेर्नुपर्ने अवस्था रहेको प्रशासनले जनाएको छ।
हाल अस्पतालमा ३२८ शय्या सञ्चालनमा छन्। तर स्वीकृत जनशक्ति संरचना भने पुरानै रहेको अस्पतालका सूचना अधिकृत डा। उदयनारायण सिंहले बताए। उनका अनुसार २०५४ सालमा स्वीकृत दरबन्दीलाई आधार मानेर अहिलेको बढ्दो बिरामीको चाप धान्नुपर्ने अवस्था छ।
नारायणी अस्पतालमा आकस्मिक सेवा, स्वास्थ्य बीमा, डायलाइसिस, नवजात तथा बाल उपचारलगायत विभिन्न विशेषज्ञ सेवा उपलब्ध छन्। तर नयाँ सेवा सञ्चालनका लागि आवश्यक विशेषज्ञ चिकित्सक, नर्स, प्राविधिक जनशक्ति, शय्या, औषधि र भौतिक पूर्वाधार पर्याप्त नहुँदा सेवा व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
स्वास्थ्य बीमाले सर्वसाधारणको सरकारी अस्पतालमा उपचार पहुँच बढाए पनि बीमित बिरामीको सङ्ख्या बढेसँगै नारायणी अस्पतालमा सेवा व्यवस्थापन थप चुनौतीपूर्ण बनेको छ। जनरल मेडिसिनतर्फ तोकिएको दैनिक कोटा पूरा भएपछि टाढाटाढाबाट आएका बिरामीसमेत उपचार नपाई फर्किनुपर्ने अवस्था रहेको अस्पताल प्रशासनले जनाएको छ। यसको प्रत्यक्ष असर वृद्धवृद्धा, दीर्घरोगी तथा नियमित उपचार आवश्यक पर्ने बिरामीमा पर्ने गरेको छ।
स्वास्थ्य बीमा बोर्डबाट अस्पतालले पाउनुपर्ने रकम समयमा भुक्तानी नहुँदा पनि सेवा व्यवस्थापनमा समस्या परेको अस्पतालको भनाइ छ। बक्यौता रकम प्राप्त भए आवश्यकताअनुसार थप जनशक्ति व्यवस्थापन गरी सेवा विस्तार गर्न सहज हुने प्रशासनको अपेक्षा छ।
त्यस्तै, स्वास्थ्य बीमामार्फत उपचारपछि उपलब्ध हुनुपर्ने औषधि अस्पतालमा नियमित नपाउँदा बिरामीले बाहिरबाट औषधि किन्नुपर्ने गुनासो गर्दै आएका छन्। अस्पतालको फार्मेसीमा औषधिको उपलब्धता र सेवा व्यवस्थापन प्रभावकारी बनाउनुपर्ने बिरामीको माग छ।
अस्पतालमा महँगा स्वास्थ्य उपकरण थपिए पनि तिनको नियमित सञ्चालन, मर्मतसम्भार र आवश्यक प्राविधिक जनशक्ति व्यवस्थापन अर्को चुनौती बनेको छ। क्याथ ल्याबका उपकरण खरिद भएको लामो समयपछि मात्र सेवा सञ्चालनमा आएको उदाहरणसमेत छ।
अस्पतालमा रहेका कुन उपकरण सञ्चालनमा छन्, कुन बिग्रिएका छन्, कुनलाई नियमित मर्मत आवश्यक छ र कुन प्रयोगविहीन अवस्थामा छन् भन्ने विवरणसमेत सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट हुनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
सीमित शय्यामा बिरामीको सङ्ख्या बढ्दै जाँदा भर्ना आवश्यक बिरामीले समेत शय्या पाउन कठिनाइ भोग्नुपरेको छ। आकस्मिक तथा बहिरङ्ग सेवामा बिरामीको भीड बढ्ने र भर्नाका लागि शय्या अभाव हुने समस्या अस्पतालको नियमित चुनौती बनेको छ।
अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा। चित्तरञ्जन साहले नारायणी अस्पतालको क्षमता बढाउन सेवा विस्तारसँगै आवश्यक जनशक्ति र पूर्वाधारको व्यवस्था गर्नुपर्ने बताए। स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम विस्तार गर्दा अस्पतालको क्षमता मूल्याङ्कन गरी सेवा भार निर्धारण गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।
नारायणी अस्पताललाई मधेसको प्रमुख सरकारी अस्पतालका रूपमा विकास गर्ने सरकारी नीतिअनुसार सेवा विस्तार हुनु सकारात्मक भए पनि त्यसअनुसार चिकित्सक, नर्स, प्राविधिक जनशक्ति, शय्या, औषधि र पूर्वाधार विस्तार हुन नसके सेवा विस्तारले अपेक्षित परिणाम दिन कठिन हुने देखिन्छ।
स्वास्थ्य मन्त्रालय तथा सम्बन्धित निकायले नयाँ सेवा स्वीकृत गर्दा आवश्यक जनशक्ति र पूर्वाधारको व्यवस्था सुनिश्चित गर्नुपर्ने देखिन्छ। उपकरण खरिदसँगै त्यसको सञ्चालन, मर्मतसम्भार र प्राविधिक जनशक्तिको व्यवस्थापनमा समेत ध्यान दिन आवश्यक छ।
अस्पतालको सेवा विस्तारलाई बिरामीको वास्तविक चाप र उपलब्ध स्रोत–साधनसँग जोडेर अघि बढाउन सके मात्र नारायणी अस्पतालमा सर्वसाधारणले सहज र प्रभावकारी स्वास्थ्य सेवा पाउने अवस्था बन्नेछ।
