मधेश प्रदेशको प्रमुख स्वास्थ्य संस्थामध्ये एक प्रादेशिक अस्पताल जनकपुरमा बिरामीको चाप थेगिनसक्नु बनेको छ । अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा बेड अभाव हुँदा बिरामीले स्ट्रेचर, बेन्च र भुइँमा बसेर उपचार गराउनुपर्ने अवस्था छ । तर, बिरामीको चापअनुसार अस्पतालको स्वीकृत क्षमता र जनशक्ति विस्तार हुन सकेको छैन ।
शुक्रबार बिहान अस्पतालको आकस्मिक कक्षका २५ वटै बेड बिरामीले भरिएका थिए । थप १० वटा स्ट्रेचरमा समेत बिरामी राखिएको थियो । ठाउँ अभावका कारण कुरुवाहरू भुइँमा बस्न बाध्य थिए ।
महोत्तरीको भंगहा नगरपालिका–५, राजपुरकी कलिया देवी सर्पले टोकेपछि बिहीबार साँझ अस्पताल पुगेकी थिइन् । बेड नपाएपछि उनले आकस्मिक कक्ष छेउको कोठामा रहेको स्टिलको बेन्चमा बसेर उपचार गराउनुपरेको थियो ।
त्यस्तै, महोत्तरीको बलवा नगरपालिका–१०, धमौराकी १२ वर्षीया सोनाली पासवान पेट दुख्ने समस्याका कारण अस्पताल भर्ना हुँदा बेड पाउन सकिनन् । सिरहाको कल्याणपुर नगरपालिका–भेरियाका ६० वर्ष नाघेका प्रदीप नायकले पनि बेड अभावकै कारण उपचारमा कठिनाइ भोग्नुपरेको थियो ।
बिरामीका आफन्तले सरकारी अस्पतालमै बेड नपाउँदा निजी अस्पतालमा उपचार गराउन आर्थिक कठिनाइ हुने गुनासो गरेका छन् ।
२५ बेडको आकस्मिक कक्षमा ५० जनासम्मको उपचार
अस्पतालको आकस्मिक कक्ष २५ बेडको भए पनि बिरामीको चापका कारण स्ट्रेचर, बेन्चलगायतको प्रयोग गरेर ४० देखि ५० जनासम्मलाई सेवा दिनुपर्ने अवस्था रहेको चिकित्सकहरू बताउँछन् । आकस्मिक कक्षमा अवलोकन वार्डसमेत नहुँदा समस्या थपिएको उनीहरूको भनाइ छ ।
आकस्मिक कक्ष प्रशासनका अनुसार दैनिक औसत १०० देखि १२५ जनासम्म बिरामी आउने गरेका छन् । अन्य अस्पतालबाट रेफर भएर आएका सिकिस्त बिरामीलाई तत्काल उपचार आवश्यक पर्ने भए पनि सीमित जनशक्तिका कारण पर्याप्त समय दिन कठिन हुने चिकित्सकहरू बताउँछन् ।
बेड तथा भेन्टिलेटर अभावका कारण कतिपय बिरामीलाई अन्य अस्पतालमा रेफर गर्नुपर्ने अवस्था रहेको पनि चिकित्सकहरूको भनाइ छ ।
मेडिकल अफिसर र नर्सको चरम अभाव
आकस्मिक कक्षमा आवश्यकताअनुसार चिकित्सक तथा नर्स नहुँदा उपचार सेवामा थप दबाब परेको छ । प्रशासनका अनुसार चार सिफ्टमा सञ्चालन हुने आकस्मिक कक्षमा प्रत्येक सिफ्टमा कम्तीमा चार जना मेडिकल अफिसर आवश्यक पर्ने भए पनि सीमित जनशक्तिबाट सेवा सञ्चालन भइरहेको छ ।
आकस्मिक कक्षमा रेड, एलो, ग्रिन तथा आइसोलेसन बेडका लागि आवश्यक नर्सको संख्या र उपलब्ध जनशक्तिबीच ठूलो अन्तर रहेको जनाइएको छ । प्रोसिजर रुममा आवश्यक स्वास्थ्यकर्मी तथा ट्रायाजमा आवश्यक मेडिकल अफिसरसमेत अपुग छन् ।
अस्पतालमा दैनिक आउने बिरामीबाहेक प्रहरी हिरासतमा रहेका थुनुवाको स्वास्थ्य परीक्षण तथा घाइतेको उपचारसमेत गर्नुपर्ने भएकाले कार्यरत स्वास्थ्यकर्मीमाथि थप कार्यभार पर्ने गरेको छ ।
स्वीकृत दरबन्दी १०० बेडको, सञ्चालनमा ३९० बेड
सन् १९५६ मा जानकी सार्वजनिक अस्पतालका रूपमा स्थापना भएको यस अस्पतालले विभिन्न चरणमा स्तरोन्नति हुँदै २०४८ सालमा १०० बेडको स्वीकृति पाएको थियो । अहिले मधेश स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानअन्तर्गत सञ्चालन भइरहेको अस्पतालमा भने ३९० बेड सञ्चालनमा छन् ।
अस्पतालका प्रवक्ता डा. रामज्ञान यादवका अनुसार दैनिक करिब दुई हजार बिरामी उपचारका लागि आउने गरेका छन् । बिरामीको चापअनुसार अस्पतालको क्षमता बढाएर ८०० बेड पुर्याउनुपर्ने आवश्यकता रहेको उनको भनाइ छ ।
तर, अस्पतालमा बेड संख्या बढे पनि स्वीकृत दरबन्दी पुरानै कायम छ । अस्पताल निर्देशक डा. जामुन सिंहका अनुसार १०० बेडका लागि स्वीकृत दरबन्दीअनुसार २८ जना कन्सल्ट्यान्ट, आठ जना मेडिकल अफिसर र २५ जना नर्सको व्यवस्था छ ।
अस्पताल प्रशासनका अनुसार ३९० बेड सञ्चालनका लागि संघीय सरकारको मापदण्डअनुसार कम्तीमा ९०० जना जनशक्ति आवश्यक पर्ने भए पनि हाल करिब ४०० जनशक्तिबाट सेवा सञ्चालन भइरहेको छ । करार तथा डोर हाजिरीका आधारमा चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी र कर्मचारी व्यवस्थापन गरेर अस्पताल सञ्चालन गर्नुपरेको छ ।
दरबन्दी विस्तारको प्रस्ताव मन्त्रिपरिषद्बाट अघि बढ्न सकेन
मुख्यमन्त्री सतिशकुमार सिंहले डेढ वर्षअघि अस्पताललाई २०० बेडमा स्तरोन्नति गर्ने निर्णय मन्त्रिपरिषद्बाट गराएको भए पनि आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा हुन सकेको छैन ।
मधेश प्रदेशको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयमा नयाँ संगठन तथा व्यवस्थापन सर्वेक्षण (ओएन्डएम) मार्फत दरबन्दी स्वीकृत गर्ने प्रक्रिया पाँच वर्षदेखि अलपत्र रहेको जनाइएको छ ।
मन्त्रालयका सचिव डा. प्रमोद यादवका अनुसार अस्पतालमा एक हजार जनशक्तिको दरबन्दी थप्ने प्रस्ताव अघि बढाउन खोजिए पनि अर्थ मन्त्रालयले असहमति जनाएपछि र मन्त्रिपरिषद्बाट स्वीकृति नपाएपछि प्रक्रिया अघि बढ्न सकेन ।
प्रदेश सरकारले अस्पतालका भवन तथा भौतिक संरचना विस्तार गरे पनि आवश्यक जनशक्ति थप्न नसक्दा सेवा सञ्चालनमा समस्या कायम रहेको छ ।
बिरामीको चाप बढ्दै जाने तर बेड, चिकित्सक, नर्स र अन्य स्वास्थ्यकर्मीको दरबन्दी विस्तार नहुने अवस्थाले जनकपुर प्रादेशिक अस्पतालको सेवा व्यवस्थापनमा चुनौती थपिएको छ । अस्पतालको क्षमता र जनशक्ति विस्तार कहिले हुन्छ भन्ने प्रश्न भने अझै अनुत्तरित छ ।
