नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहारअन्तर्गत आज गोवर्द्धन पूजा श्रद्धा र भक्तिभावका साथ मनाइँदै छ । यस अवसरमा हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले गोवर्द्धन पर्वतको प्रतीक बनाएर पूजा गर्नुका साथै गाईवस्तुको सम्मान र आराधना गर्ने परम्परा रहेको छ ।
धार्मिक मान्यताअनुसार भगवान् श्रीकृष्णले गोकुलवासीलाई भारी वर्षा र बाढीबाट जोगाउन गोवर्द्धन पर्वतलाई आफ्नो कान्छी औँलाले उठाएको विश्वास गरिन्छ । भगवान् इन्द्रको घमण्ड तोड्दै प्रकृति, गाईवस्तु र गोवर्द्धन पर्वतको महत्व स्थापित गरेको सम्झनामा यो पर्व मनाउने गरिन्छ ।
गोवर्द्धन पूजाका दिन घरआँगनमा गाईको गोबरबाट गोवर्द्धन पर्वतको आकृति बनाई फूल, अक्षता, फलफूल तथा विभिन्न परिकार चढाएर पूजा गर्ने चलन छ। विशेषगरी गाई, गोरु तथा अन्य कृषि कार्यमा सहयोग गर्ने पशुहरूलाई पूजा गरी माला लगाउने र मिठा खानेकुरा खुवाउने गरिन्छ ।
नेपाली समाजमा कृषि कार्यमा गाईवस्तुको महत्वपूर्ण भूमिका रहेकाले यस दिन उनीहरूप्रति सम्मान र कृतज्ञता व्यक्त गर्ने परम्परा पनि रहिआएको छ । किसानहरूले गोरुलाई खेत जोत्नेदेखि खेतीपातीका विभिन्न काममा सहयोग गर्ने महत्वपूर्ण साथीका रूपमा लिने गर्छन् ।
यसै दिन कतिपय स्थानमा गाईको गोबरबाट बनाइएको गोवर्द्धन पर्वतको पूजा गरी अन्नकूट अर्थात् विभिन्न प्रकारका खाद्य परिकार भगवान् श्रीकृष्णलाई अर्पण गर्ने परम्परासमेत रहेको छ ।
गोवर्द्धन पूजाकै अवसरमा नेवार समुदायले म्हः पूजा अर्थात् आफ्नै शरीरको पूजा गर्ने परम्परा पनि निर्वाह गर्छन् । यस दिन नेपाल संवत्को नयाँ वर्षसमेत मनाइने भएकाले यसको धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक महत्व विशेष रहेको छ ।
गोवर्द्धन पूजाले प्रकृति संरक्षण, पशुपक्षीप्रतिको सम्मान, कृषि संस्कृतिको महत्व र मानव जीवनमा वातावरणको भूमिकाबारे सकारात्मक सन्देश दिने गर्दछ ।
