काठमाडौं । तिहार नेपालीहरूको प्रमुख सांस्कृतिक तथा धार्मिक पर्व हो । यो पर्व दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको आत्मीयता, प्रेम तथा सद्भाव साटासाट गर्ने अवसर पनि हो । तिहारमा घरघरमा विभिन्न परिकार तथा मिठाई बनाउने परम्परा रहँदै आएको छ ।
तिहारका बेला विशेषगरी सेलरोटी, अनरसा, फिनी, झिलङ्गी तथा विभिन्न मिठाई बनाउने गरिन्छ । यीमध्ये सेलरोटी नेपालीहरूको मौलिक परिकारका रूपमा परिचित छ । चामलको पिठोबाट तयार गरिने सेलरोटी स्वादिष्ट हुनुका साथै लामो समयसम्म राखेर खान सकिने भएकाले यसको महत्त्व अझ विशेष छ ।
सेलरोटी बनाउन धेरै सामग्री आवश्यक पर्दैन । घरमै उपलब्ध चामल, चिनी, घिउ, गहुँको पिठो तथा केही मसलाको प्रयोगबाट स्वादिलो सेलरोटी तयार गर्न सकिन्छ । सही विधि अपनाउँदा बाहिरबाट कुरकुरे र भित्रबाट नरम सेलरोटी बनाउन सकिन्छ ।
सेलरोटी बनाउन आवश्यक सामग्री
- चामलको पिठो
- स्वादअनुसार चिनी
- तीन ठूलो चम्चा घिउ
- दुई डाडु गहुँको पिठो
- दालचिनी, ल्वाङ र सुकमेल
- आवश्यकताअनुसार पानी
- एक सानो चम्चा बेकिङ पाउडर (इच्छाअनुसार)
- सेलरोटी तार्न आवश्यक तेल
- सेलरोटी बनाउने तरिका
सबैभन्दा पहिले आवश्यकताअनुसार चामल लिएर रातभर पानीमा भिजाउनुपर्छ । भोलिपल्ट भिजेको चामललाई जालीमा राखेर पानी तारेपछि नाङ्लो वा ट्रेमा फैलाएर तीनदेखि चार घण्टासम्म सुकाउनुपर्छ । चामलको पानी सुकेपछि मिक्सरमा थोरैथोरै राखेर पिस्नुपर्छ । सेलरोटीलाई काँडेदार बनाउन पिठो अत्यधिक मसिनो बनाउनुको सट्टा हल्का रवादार राख्नु उपयुक्त हुन्छ ।
त्यसपछि दालचिनी, ल्वाङ र सुकमेल पिसेर मसला तयार गर्नुपर्छ । एउटा ठूलो भाँडामा चामलको पिठो राखेर त्यसमा तयार गरिएको मसला, घिउ र स्वादअनुसार चिनी मिसाउनुपर्छ । सेलरोटीलाई थप नरम बनाउन इच्छाअनुसार थोरै बेकिङ पाउडर पनि राख्न सकिन्छ ।
अब चामलको पिठोमा थोरैथोरै पानी थप्दै करिब १५ मिनेटसम्म राम्रोसँग फिट्नुपर्छ । घोल न धेरै बाक्लो न धेरै पातलो हुनुपर्छ । सेलरोटी पकाउँदा फुट्ने वा आकार बिग्रिने समस्या कम गर्न दुई डाडु गहुँको पिठो पनि मिसाउन सकिन्छ । यसले घोललाई बाँध्न र सेलरोटीको आकार राम्रो बनाउन सहयोग गर्छ ।
घोल तयार भएपछि भाँडालाई छोपेर करिब दुई घण्टासम्म राख्नुपर्छ । त्यसपछि घोललाई पुनः राम्रोसँग चलाएर आवश्यकताअनुसार पानी थप्दै बाक्लोपन मिलाउनुपर्छ ।
अब कढाइमा सेलरोटी डुब्ने गरी तेल राखेर तताउनुपर्छ । तेल पर्याप्त तातेपछि बोतल वा हातको सहायताले घोललाई गोलो आकारमा तेलमा हाल्नुपर्छ । गोलो बनाउँदा बीचमा खाली ठाउँ रहने गरी घुमाएर घोल खन्याउनुपर्छ ।
सेलरोटी एकातर्फ पाकेपछि सिन्का वा झिरको सहायताले पल्टाएर अर्कोतर्फ पनि पकाउनुपर्छ । दुवैतर्फ सुनौलो खैरो रङ आएपछि तेलबाट झिक्नुपर्छ । यसरी तयार भएको सेलरोटी बाहिरबाट कुरकुरे र भित्रबाट नरम हुन्छ ।
तिहारमा घरमै सेलरोटी बनाउनु स्वाद र परिकारको विषय मात्र नभई पारिवारिक आत्मीयता र नेपाली मौलिक संस्कृतिसँग पनि जोडिएको छ । परिवारका सदस्य मिलेर सेलरोटी बनाउने र आफन्त तथा पाहुनालाई खुवाउने परम्पराले चाडपर्वको खुसीलाई थप विशेष बनाउने गर्छ ।
बजारबाट किनेर ल्याउनुभन्दा घरमै सफा र ताजा सामग्री प्रयोग गरी सेलरोटी तयार गर्दा स्वादसँगै स्वच्छताको पनि ध्यान दिन सकिन्छ । केही समय र धैर्य खर्चिएर सही विधि अपनाएमा घरमै स्वादिलो सेलरोटी बनाउन सकिन्छ ।
