रौतहट । आधुनिकताको बढ्दो प्रभावसँगै गाउँघरका मौलिक संस्कृति र परम्परा हराउँदै गइरहेका बेला रौतहटको पेटभर्वामा भने पुस्तौँ पुरानो सोहरैया पर्वले निरन्तरता पाएको छ । फतुवा विजयपुर नगरपालिका–६ पेटभर्वामा आयोजित पर्वमा दुई सयभन्दा बढी गाईभैँसी सहभागी भएका छन् भने हजारौँ स्थानीयवासीले परम्परागत उत्सवको अवलोकन गरेका छन् ।
‘हियालोलो, हियालोलो’ को सामूहिक आवाज, चौपायाको दौडधुप र दर्शकको उत्साहले पेटभर्वाको वातावरण दिनभर उत्सवमय बनेको थियो। पशुपालनसँग जोडिएको यस पर्वले किसानलाई मनोरञ्जन प्रदान गर्नुका साथै पुर्ख्यौली संस्कृति र परम्पराको संरक्षणमा समेत महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ ।
लक्ष्मीपूजाको भोलिपल्ट मनाइने सोहरैया पर्वका लागि किसानहरू बिहानैदेखि तयारीमा जुटेका थिए । गाई, भैँसी तथा गोरुलाई नुहाइधुवाइ गरी सफा गर्ने, सिँगार्ने र नयाँ नथ तथा डोरी लगाएर चौरमा ल्याउने परम्परा यस पर्वको विशेष आकर्षण हो ।
गाउँका विभिन्न टोलबाट ल्याइएका चौपायालाई एकै स्थानमा जम्मा गरेपछि पर्वको मुख्य कार्यक्रम सुरु हुन्छ । स्थानीय परम्पराअनुसार चौपायाको बीचमा डोरीले बाँधिएको सुँगुरको बच्चालाई घिसार्ने गरिन्छ। सुँगुरको आवाज सुनेर चौपाया दौडिने यस परम्परालाई स्थानीय भाषामा ‘डाढ बोलाउने’ भनिन्छ। यही क्रममा सहभागीहरूले ‘हियालोलो’ भन्दै हुटिङ गर्ने गर्छन् ।
यस वर्ष पेटभर्वासहित टेंग्राहा, फतुवा र आसपासका बस्तीबाट समेत किसानहरूले आफ्ना चौपाया ल्याएका थिए। परम्परागत विधिसँगै आयोजित कुस्ती प्रतियोगिता र लौरो भाज्ने कार्यक्रमले पर्वको आकर्षण थप बढाएको थियो। दिनभर स्थानीयवासी तथा टाढाटाढाबाट आएका दर्शकको उल्लेख्य चहलपहल देखिएको थियो ।
हराउँदै गएको परम्पराको पहरेदार बन्दै पेटभर्वा
कुनै समय रौतहटका विभिन्न गाउँमा उत्साहपूर्वक मनाइने सोहरैया पर्व पछिल्लो समय धेरै ठाउँमा देखिन छाडेको छ । बदलिँदो जीवनशैली, आधुनिकताको प्रभाव र नयाँ पुस्तामा मौलिक संस्कृतिप्रतिको घट्दो चासोका कारण यो पर्व क्रमशः ओझेलमा पर्दै गएको स्थानीय जानकारहरू बताउँछन् ।
तर पेटभर्वाका स्थानीयवासीले भने वर्षौँदेखि यस पर्वलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन् । नयाँ पुस्तालाई समेत सहभागी गराएर पुर्खाले हस्तान्तरण गरेको परम्परालाई जीवन्त राख्ने प्रयास यहाँ हुँदै आएको छ ।
पशुपालक किसानमा यस पर्वप्रति विशेष धार्मिक तथा सांस्कृतिक विश्वाससमेत रहेको छ । सोहरैयामा सहभागी गराउँदा गाईभैँसीमा रोगसँग लड्ने क्षमता बढ्ने र पशुधन स्वस्थ रहने जनविश्वास किसानहरूमा पाइन्छ । यही विश्वास र पुर्ख्यौली परम्पराप्रतिको सम्मानले पर्वलाई निरन्तरता दिन स्थानीयवासीलाई प्रेरित गरिरहेको छ ।
स्थानीय सञ्चारकर्मी दीपेन्द्र रजकले सोहरैया पर्वलाई केवल जात्रा वा मनोरञ्जनको कार्यक्रमका रूपमा मात्र हेर्न नहुने बताए । उनका अनुसार नयाँ पुस्तालाई मौलिक संस्कृति र परम्परासँग जोड्न यस्ता पर्वको संरक्षण, प्रचारप्रसार र निरन्तरता आवश्यक छ ।
सोहरैया पर्वले किसान र पशुपालनबीचको सम्बन्ध मात्र उजागर गर्दैन, यसले गाउँको सामाजिक एकता, सामूहिक सहभागिता र स्थानीय पहिचानलाई समेत प्रतिनिधित्व गर्छ ।
आधुनिकताको प्रभावसँगै हराउँदै गएका यस्ता मौलिक सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्नु स्थानीय समुदायसँगै सम्बन्धित निकायको पनि दायित्व हो । पेटभर्वामा वर्षेनी गुञ्जिने ‘हियालोलो’ को आवाजले पुर्ख्यौली संस्कृति पुस्तान्तरण गर्न सके मात्रै जीवित रहने सन्देश दिएको छ ।
