प्रत्येक वर्ष असार १५ गते मनाइने राष्ट्रिय धान दिवस आज देशभर धान रोपाइँ गर्दै तथा दही–चिउरा खाएर मनाइँदैछ ।
खेतीपातीमा व्यस्त किसानले खेतमा काम गर्दा लागेको थकान मेटाउन र शरीरमा ऊर्जा तथा शीतलता प्राप्त हुने विश्वासका साथ दही–चिउरा खाने परम्परा रहिआएको छ । असार १५ लाई नेपाली समाजमा दही–चिउरा खाने पर्वका रूपमा पनि मनाइन्छ । खेतीपातीबाहेक अन्य पेसा तथा व्यवसायमा आबद्ध नेपालीले पनि यस दिन दही–चिउरा खाएर पर्व मनाउने चलन छ ।
नेपाली संस्कृतिमा दहीको विशेष महत्त्व रहेको छ । शुभकार्यका लागि घरबाट बाहिर निस्कँदा, विदेश जाँदा वा अन्य महत्त्वपूर्ण कार्यमा प्रस्थान गर्नुअघि दही–अक्षता लगाउने तथा सगुनका रूपमा दही खुवाउने परम्परा छ । यसो गर्दा कार्य सफल हुने जनविश्वास रहिआएको छ ।
वैज्ञानिक दृष्टिले पनि दहीलाई स्वास्थ्यवर्द्धक खाद्य पदार्थ मानिन्छ । आयुर्वेदमा भोजनपछि दही मथेर बनाइएको मोही पिउनु स्वास्थ्यका लागि लाभदायक हुने उल्लेख गरिएको छ । "भोजनान्ते पिबेत् तक्रं वैद्यस्य किं प्रयोजनम्" भन्ने आयुर्वेदीय भनाइले पनि यसको महत्त्वलाई पुष्टि गर्छ। दहीले पाचन शक्ति बढाउनुका साथै पखालालगायत केही स्वास्थ्य समस्यामा पनि लाभदायक मानिन्छ ।
नेपालमा राष्ट्रिय धान दिवस भने विसं २०६१ मङ्सिर २९ गतेको मन्त्रीस्तरीय निर्णयअनुसार विसं २०६२ असार १५ गतेदेखि मनाउन थालिएको हो । कृषिप्रधान देश नेपालमा अधिकांश नागरिकको मुख्य पेसा खेती भएकाले धान दिवसलाई विशेष महत्त्वका साथ मनाइन्छ ।
यस दिन किसानहरू असारे भाका गाउँदै हिलोमा धान रोप्ने, खेतमै रमाइलो गर्ने तथा परम्परागत सांस्कृतिक गतिविधिमा सहभागी हुने गर्छन् । ‘छुपु र छुपु हिलोमा धान रोपेर छोडौँला, बनाई कुलो लगाई पानी आएर गोडौँला’ जस्ता लोकगीतले धान रोपाइँलाई अझ रमाइलो बनाउने गर्छ । यद्यपि, यस वर्ष असार मध्यसम्म पनि देशका सबै क्षेत्रमा पर्याप्त वर्षा नभएकाले अपेक्षित मात्रामा धान रोपाइँ हुन सकेको छैन ।
कतिपय स्थानमा रासायनिक मलको अभाव भएको किसानको गुनासो रहे पनि कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्रालयले आवश्यक मात्रामा रासायनिक मल मौज्दात रहेको जनाएको छ ।
