हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको आस्थासँग जोडिएको साउन महिनाको सोमबारका अवसरमा वीरगंजस्थित प्रसिद्ध अलखिया मन्दिर, पशुपतिनाथ मन्दिरलगायत देशभरका शिवालयमा बिहानैदेखि भक्तजनको उल्लेखनीय भीड लागेको छ ।
साउन महिनालाई हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले भगवान् शिवको प्रिय महिना मान्ने परम्परा रहेको छ। विशेषगरी साउनका सोमबार भगवान् शिवको पूजा–आराधना, उपवास तथा जलाभिषेक गर्ने धार्मिक परम्परा नेपालमा प्राचीनकालदेखि चलिआएको छ । यस अवसरमा भक्तजनहरू बिहानै स्नान गरी शिवालय पुग्ने, शिवलिङ्गमा जल चढाउने, बेलपत्र, दूध तथा फूल अर्पण गर्दै भगवान् शिवको पूजा–आराधना गर्ने गरेका छन् । धार्मिक मान्यताअनुसार साउन महिनामा भगवान् शिवको श्रद्धापूर्वक पूजा–आराधना गर्दा विशेष पुण्य प्राप्त हुने तथा मनोकामना पूरा हुने विश्वास गरिन्छ । अविवाहित युवतीहरूले असल जीवनसाथी प्राप्तिको कामना गर्दै साउन सोमबारको व्रत बस्ने परम्परा रहेको छ भने विवाहित महिलाहरूले परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि तथा श्रीमान्को दीर्घायुको कामना गर्दै व्रत बस्ने गर्छन् । पुरुष तथा अन्य भक्तजनहरूले पनि धार्मिक आस्था, आत्मिक शान्ति र पारिवारिक कल्याणको कामनासहित व्रत बस्ने गरेका छन् ।
साउन सोमबारको धार्मिक महत्व समुद्र मन्थनको पौराणिक कथासँग पनि जोडिएको छ । धार्मिक ग्रन्थअनुसार समुद्र मन्थनका क्रममा निस्किएको हलाहल विष भगवान् शिवले ग्रहण गरी संसारलाई विनाशबाट बचाउनुभएको थियो । विषको प्रभाव कम गर्न देवताहरूले शिवलाई जल अर्पण गरेको विश्वास गरिन्छ । यही धार्मिक विश्वासका आधारमा साउन महिनाभर भगवान् शिवलाई जल चढाउने परम्परा प्रचलित भएको मानिन्छ । व्रतालुहरूले सामान्यतया बिहान स्नान गरी शुद्ध भई शिवलिङ्गमा जल, दूध, बेलपत्र, फूल तथा अन्य पूजासामग्री अर्पण गर्ने र "ॐ नमः शिवाय" मन्त्र जप गर्ने गर्छन् । कतिपय भक्तजन दिनभर निराहार व्रत बस्ने गर्छन् भने कतिपयले फलफूल वा सात्त्विक भोजन ग्रहण गरी व्रत पूरा गर्ने गरेका छन्। व्रतको विधि भने समुदाय, परिवार र स्थानीय परम्पराअनुसार फरक–फरक हुने गर्दछ ।
साउन सोमबार केवल धार्मिक आस्थाको विषय मात्र नभई नेपाली समाजको संस्कृति, परम्परा र आध्यात्मिक जीवनसँग गहिरो रूपमा जोडिएको पर्वका रूपमा पनि लिइन्छ । भक्तिभाव, अनुशासन र विश्वासका साथ मनाइने यस पर्वले मानिसमा आध्यात्मिक शान्ति, सकारात्मक ऊर्जा र धार्मिक एकताको भावना अभिवृद्धि हुने विश्वास गरिन्छ ।
