चाडपर्वको मुखमा भारतले पाम, सोयाबिन र सूर्यमुखीलगायत खानेतेलको आयातमा लाग्ने भन्सार शुल्कमा भारी कटौती गरेको छ । भारत सरकारको नयाँ भन्सार दर बिहीबार (२४ सेप्टेम्बर) देखि लागू भएको हो ।
भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार चाडपर्वका बेला उपभोक्तालाई सस्तोमा खानेतेल उपलब्ध गराउने र बजारमा महँगी घटाउने उद्देश्यले सरकारले भन्सार शुल्क घटाएको हो ।
समाचार एजेन्सी पीटीआईका अनुसार कच्चा सूर्यमुखी तेलमा लाग्दै आएको १० प्रतिशत आधारभूत भन्सार शुल्क घटाएर शून्यमा झारिएको छ । यस्तै, प्रशोधित सूर्यमुखी तेलको आयात शुल्क ३२.५ प्रतिशतबाट घटाएर २२.५ प्रतिशत कायम गरिएको छ ।
कच्चा पाम तेल र कच्चा सोयाबिन तेलको आधारभूत भन्सार शुल्क पनि १० प्रतिशतबाट घटाएर ५ प्रतिशतमा झारिएको छ । प्रशोधित पाम र सोयाबिन तेलको शुल्क भने ३२.५ प्रतिशतबाट घटाएर २७.५ प्रतिशत कायम गरिएको छ ।
यसअघि सन् २०२५ को सुरुवातमा पनि भारतले कच्चा खानेतेलको भन्सार शुल्क २० प्रतिशतबाट घटाएर १० प्रतिशतमा झारेको थियो । अहिले गरिएको कटौती त्यसैको निरन्तरताका रूपमा हेरिएको छ ।
भारतीय उद्योग क्षेत्रले चाडपर्वको समयमा खानेतेलको माग बढ्ने भएकाले भन्सार कटौतीपछि घरेलु बजारमा तेलको मूल्य घट्न सक्ने अपेक्षा गरेको छ । विशेषगरी होटल, रेस्टुरेन्ट, क्याटरिङ तथा मिठाई उत्पादन क्षेत्रमा खानेतेलको माग बढ्ने समय भएकाले यसको प्रभाव उपभोक्तासम्म पुग्ने बताइएको छ ।
नेपाली उद्योगमा पर्न सक्छ असर
भारतको भन्सार कटौतीले भारतीय उपभोक्तालाई राहत पुग्ने अपेक्षा गरिए पनि यसको प्रत्यक्ष असर नेपालका खानेतेल उद्योगमा पर्न सक्ने देखिएको छ ।
नेपालका उद्योगहरूले तेस्रो मुलुकबाट कच्चा पाम, सोयाबिन र सूर्यमुखी तेल आयात गरी नेपालमा प्रशोधन गरेर भारत निर्यात गर्दै आएका छन् । साफ्टा सम्झौताअन्तर्गत नेपाली प्रशोधित खानेतेलले भारतीय बजारमा भन्साररहित पहुँच पाउँदै आएको थियो ।
तर भारतले कच्चा खानेतेलको आयात शुल्क नै घटाएपछि भारतीय उद्योगहरूले तेस्रो मुलुकबाट कच्चा तेल सस्तोमा आयात गरी आफ्नै देशमा प्रशोधन गर्न सक्ने अवस्था बनेको छ । यस्तो अवस्थामा नेपालमा प्रशोधन गरेर भारत पठाउँदा नेपाली उत्पादनको लागत तुलनात्मक रूपमा बढी पर्न सक्छ ।
यसको असर मोरङ–सुनसरी, पर्सा र रुपन्देहीलगायत औद्योगिक करिडोरमा सञ्चालनमा रहेका खानेतेल उद्योगको उत्पादन र निर्यातमा पर्न सक्ने उद्योग क्षेत्रको चिन्ता छ । निर्यात घटेमा उद्योगको उत्पादन क्षमता र रोजगारीमा समेत असर पर्न सक्ने देखिन्छ ।
नेपालमा अवैध आयातको जोखिम
भारतमा खानेतेलको मूल्य घट्दै जाँदा नेपालमा भने आयात कर तथा अन्य लागतका कारण तुलनात्मक रूपमा महँगो भएमा अर्को चुनौती सिर्जना हुन सक्छ ।
खुला सीमा भएकाले भारतबाट नेपालतर्फ भन्सार छलेर सस्तो खानेतेल भित्रिने जोखिम बढ्न सक्छ । अवैध रूपमा भित्रिने सस्तो तेलले कानुनी रूपमा कारोबार गरिरहेका व्यवसायी तथा स्वदेशी उद्योगलाई थप प्रतिस्पर्धात्मक दबाबमा पार्न सक्ने सरोकारवालाको भनाइ छ ।
यस परिस्थितिमा नेपालका खानेतेल उद्योगको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता कायम राख्न सरकारले भन्सार नीति, निर्यात प्रोत्साहन तथा सीमा नाकामा हुने अवैध आयात नियन्त्रणतर्फ ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।
