राष्ट्रिय गौरवको आयोजनाका रूपमा निर्माण गरिएको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनमा आउन नसक्दा सरकारी लगानीको सदुपयोगमाथि प्रश्न उठेको छ। करिब ३६ अर्ब रुपैयाँ खर्च गरेर निर्माण गरिएको विमानस्थलमा पछिल्लो साढे ६ महिनादेखि अन्तर्राष्ट्रिय उडान हुन नसक्दा निजी क्षेत्रसमेत निराश बनेको छ ।
२०७१ साल माघ १ गते शिलान्यास गरिएको विमानस्थल २०७९ साल जेठ २ गते उद्घाटन गरी व्यावसायिक सञ्चालनमा ल्याइएको थियो । विमानस्थल सञ्चालनमा आएपछि लुम्बिनी क्षेत्रको पर्यटन प्रवर्द्धन हुने, होटल व्यवसाय फस्टाउने र स्थानीयले रोजगारी पाउने अपेक्षा गरिएको थियो। तर, अहिले विमानस्थलमा नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडान नहुँदा ती अपेक्षा पूरा हुन सकेका छैनन् ।
उद्घाटनका दिन कुवेतबाट आएको जजिरा एयरवेजको जहाज र नेपाल वायुसेवा निगमको न्यारोबडी जहाज अवतरण गर्दा स्थानीय व्यवसायी उत्साहित भएका थिए। दैनिक आठदेखि दस वटासम्म ठूला अन्तर्राष्ट्रिय जहाज आउने सपना देखेका व्यवसायी अहिले विमानस्थल सुनसान बनेपछि निराश छन् ।
साढे ६ महिनादेखि अन्तर्राष्ट्रिय उडान ठप्प
विमानस्थलमा पछिल्लो पटक २०८२ चैत ११ गते थाई एयर एसियाले अन्तर्राष्ट्रिय उडान गरेको थियो। बैंककबाट १४ जना यात्रु लिएर भैरहवा अवतरण गरेको उक्त जहाजले यहाँबाट १०६ जना यात्रु लिएर उडान भरेको थियो ।
विमानस्थलका सूचना अधिकृत पवन अग्रहरी बनियाँका अनुसार हाल कुनै पनि विमान कम्पनीले नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको तालिका बनाएका छैनन् । अक्टोबर १२ मा भारतको दिल्लीबाट एउटा चार्टर उडान आउने सम्भावना रहे पनि त्यसको प्रस्तावसमेत स्वीकृत भइसकेको छैन ।
विमानस्थल सञ्चालनमा आएको साढे चार वर्षको अवधिमा १ हजार २२२ वटा निर्धारित तथा चार्टर उडान भएका छन् । ती उडानमार्फत ६९ हजार ३७७ यात्रुले सेवा लिएका छन्। त्यसमध्ये ३१ हजार ९३२ जना यात्रु विमानस्थलमा ओर्लिएका थिए भने ३७ हजार ४४५ जना यहाँबाट बाहिरिएका थिए ।
३६ अर्ब खर्च, वार्षिक आठ करोडभन्दा बढी सञ्चालन खर्च
पाँच सय बिघा जमिन अधिग्रहण गरेर निर्माण गरिएको विमानस्थलमा सरकारले करिब ३६ अर्ब रुपैयाँ खर्च गरेको छ। जग्गा अधिग्रहणको मुआब्जामै २२ अर्ब रुपैयाँ खर्च भएको थियो । बाँकी रकम धावनमार्ग, कन्ट्रोल टावर, विभिन्न भौतिक संरचना तथा उपकरण खरिदमा लगानी गरिएको थियो ।
एसियाली विकास बैंकसँग सहुलियतपूर्ण ऋण लिएर निर्माण गरिएको विमानस्थलबाट नियमित आम्दानी हुन नसके पनि सरकारले ऋणको ब्याज तिरिरहनुपरेको छ। अर्कोतर्फ, विमानस्थलमा स्थायी, अस्थायी तथा करारका प्राविधिक, प्रशासनिक र सुरक्षाकर्मीसहित एक सयभन्दा बढी कर्मचारी कार्यरत छन्।
कर्मचारीको तलबभत्ता, विद्युत् तथा खानेपानी महसुल र प्रशासनिक काममा वार्षिक आठ करोड रुपैयाँभन्दा बढी खर्च हुने गरेको छ। टर्मिनल भवन, धावनमार्गको प्रकाश व्यवस्था, वातानुकूलित प्रणाली, राडार तथा सञ्चार उपकरण तयारी अवस्थामा राख्नुपर्ने भएकाले विमानस्थल सञ्चालनमा नआए पनि नियमित खर्च भइरहेकै छ।
निजी क्षेत्रको अर्बौं लगानी जोखिममा
विमानस्थल सञ्चालनमा आउने अपेक्षासहित आसपासका क्षेत्रमा होटल, पर्यटन तथा अन्य व्यवसायमा लगानी गरेका निजी क्षेत्रका व्यवसायीसमेत अहिले समस्यामा परेका छन् ।
नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ, लुम्बिनी प्रदेशका अध्यक्ष ठाकुर कुमार श्रेष्ठका अनुसार विमानस्थल सञ्चालन हुने विश्वासमा निजी क्षेत्रले ठूलो लगानी गरेको थियो। तर, अपेक्षाअनुसार उडान नहुँदा लगानीको प्रतिफल पाउनु त परै जाओस्, लगानी नै डुब्ने जोखिम बढेको छ।
श्रेष्ठले विमानस्थल सञ्चालनका लागि निजी क्षेत्रले पूरा गर्नुपर्ने कुनै काम बाँकी भए सरकारले स्पष्ट जानकारी दिनुपर्ने बताए। विमानस्थल सञ्चालनमा ल्याउन सरकार गम्भीर हुनुपर्ने उनको माग छ ।
सिद्धार्थ होटल संघ नेपालका वरिष्ठ उपाध्यक्ष किशोर जोशीले विमानस्थलसँगै आवश्यक सेवा तथा संरचना उपलब्ध नगराइँदा समस्या भएको बताए। उनका अनुसार विमानस्थलबाट उडान गर्ने विमान कम्पनीलाई पार्किङ र इन्धनमा छुट दिइए पनि यात्रुका लागि आवश्यक भिसा सेवा, नो अब्जेक्सन लेटर, स्वास्थ्य परीक्षण, बिमा तथा म्यानपावरसम्बन्धी सेवा उपलब्ध हुन सकेका छैनन् ।
सरकारले दुई वर्षअघि नै श्रम कार्यालय स्थापना, वैदेशिक रोजगारीमा जानेहरूको स्वास्थ्य परीक्षण, भिसा कार्यालय सञ्चालन तथा राहदानीसम्बन्धी सेवा उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको थियो। तर, त्यसयता तीनवटा सरकार परिवर्तन भइसक्दा पनि आवश्यक संरचना तयार हुन सकेका छैनन् ।
केही समय उडान बढे, फेरि सुनसान
२०८१ साल मंसिरमा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको क्षमता विस्तारका क्रममा केही अन्तर्राष्ट्रिय उडान गौतम बुद्ध विमानस्थलमा सारिएका थिए। त्यसबेला एकै दिन चारदेखि पाँच वटासम्म अन्तर्राष्ट्रिय उडान हुँदा भैरहवा र आसपासका व्यवसायीमा आशा पलाएको थियो ।
विमानस्थल वरपरका होटल तथा अन्य व्यवसायमा चहलपहल बढेको थियो भने ट्याक्सी र अटोरिक्साका चालकले समेत काम पाएका थिए। तर, ती उडान नियमित हुन नसक्दा व्यवसाय फेरि प्रभावित भएको छ ।
त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको विकल्पका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल अहिले नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको प्रतीक्षामा छ।
करिब ३६ अर्ब रुपैयाँको सरकारी लगानी, वार्षिक करोडौँको सञ्चालन खर्च र निजी क्षेत्रको ठूलो लगानी जोडिएको यो आयोजनालाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न आवश्यक सेवा, पूर्वाधार र नीतिगत व्यवस्था कहिले पूरा हुन्छन् विमानस्थल सञ्चालनमा ल्याउने जिम्मेवारी कसले लिने र लगानीको प्रतिफल कहिले प्राप्त हुने भन्ने प्रश्न अहिले पनि अनुत्तरित छ ।
