चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनामै नेपालले ५ खर्ब ३२ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको वैदेशिक व्यापार घाटा बेहोरेको छ । भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार साउनदेखि असोज मसान्तसम्म नेपालको व्यापार घाटा ५ खर्ब ३२ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ पुगेको हो ।
गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही अवधिमा व्यापार घाटा ३ खर्ब ९५ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ रहेको थियो । यस वर्ष व्यापार घाटा ३४.७१ प्रतिशतले बढेको हो ।
भन्सार विभागका अनुसार समीक्षा अवधिमा नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार ४०.७१ प्रतिशतले वृद्धि भई ७ खर्ब ६१ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । अघिल्लो आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा कुल वैदेशिक व्यापार ५ खर्ब ४० अर्ब ८६ करोड रुपैयाँ थियो ।
यस अवधिमा वस्तु आयात ३८.१८ प्रतिशतले बढेर ६ खर्ब ४६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा ४ खर्ब ६८ अर्ब ८ करोड रुपैयाँको वस्तु आयात भएको थियो ।
त्यस्तै, निर्याततर्फ पनि उल्लेख्य सुधार देखिएको छ । गत आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा ७२ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँको वस्तु निर्यात भएकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा ५७.०३ प्रतिशतले वृद्धि भई १ खर्ब १४ अर्ब २८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।
यद्यपि, निर्यातमा सुधार भए पनि आयातको तुलनामा निर्यात निकै कम रहेकाले व्यापार घाटा उच्च देखिएको छ । कुल वैदेशिक व्यापारमा आयातको हिस्सा ८४.९८ प्रतिशत र निर्यातको हिस्सा १५.०२ प्रतिशत रहेको छ । अघिल्लो वर्ष ६.४३ रहेको आयात–निर्यात अनुपात घटेर यस वर्ष ५.६६ कायम भएको छ ।
भारत र चीनसँग ठूलो व्यापार घाटा
नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार भारतसँग समीक्षा अवधिमा ३ खर्ब ६६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँको वस्तु आयात भएको छ भने ९५ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँको निर्यात भएको छ । भारतसँग मात्रै नेपालको व्यापार घाटा २ खर्ब ७१ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।
त्यस्तै, दोस्रो ठूलो व्यापारिक साझेदार चीनसँगको व्यापार असन्तुलन अझ बढी देखिएको छ । चीनबाट १ खर्ब ३४ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँको वस्तु आयात हुँदा नेपालबाट जम्मा ६७ करोड ६ लाख रुपैयाँको मात्रै निर्यात भएको छ । यसबाट चीनसँग नेपालको व्यापार घाटा १ खर्ब ३३ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।
छिमेकी मुलुकबाहेक अर्जेन्टिनाबाट ३५ अर्ब ६५ करोड, साउदी अरेबियाबाट ११ अर्ब ५६ करोड, ब्राजिलबाट ९ अर्ब ४ करोड, संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट ८ अर्ब ९३ करोड, अस्ट्रेलियाबाट ६ अर्ब ६६ करोड र मलेसियाबाट ६ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँबराबरको वस्तु आयात भएको छ ।
पेट्रोलियम पदार्थको आयात सबैभन्दा बढी
नेपालको आयातमा पेट्रोलियम पदार्थ तथा खनिज इन्धनको हिस्सा सबैभन्दा बढी रहेको छ । असोज मसान्तसम्ममा १ खर्ब १९ अर्ब ८३ करोड रुपैयाँबराबरको खनिज इन्धन तथा तेल आयात भएको छ ।
यसअन्तर्गत ४७ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँको डिजेल, २४ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँको पेट्रोल र २३ अर्ब १८ करोड रुपैयाँको खाना पकाउने एलपी ग्यास आयात भएको छ ।
त्यस्तै, दोस्रो ठूलो आयातित वस्तुका रूपमा वनस्पति तेल तथा बोसोजन्य सामग्री रहेका छन् । यस शीर्षकमा कुल ६६ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ । त्यसमध्ये कच्चा सोयाबिन तेल मात्रै ५२ अर्ब ६० करोड रुपैयाँको आयात भएको छ ।
यसैगरी, ५३ अर्ब १९ करोड रुपैयाँको सवारीसाधन तथा तिनका पार्टपुर्जा र ४२ अर्ब ११ करोड रुपैयाँको विभिन्न मेसिनरी तथा यान्त्रिक उपकरण आयात भएको विभागको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।
प्रशोधित सोयाबिन तेल निर्यातमा अगाडि
नेपालबाट निर्यात हुने वस्तुमा प्रशोधित वनस्पति तेलको हिस्सा सबैभन्दा बढी रहेको छ । समीक्षा अवधिमा ५२ अर्ब ६० करोड रुपैयाँबराबरको प्रशोधित सोयाबिन तेल निर्यात भएको छ ।
यसैगरी, ३ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँको ऊनी गलैंचा, २ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँको जुट तथा जुटबाट बनेका सामग्री, २ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँको अलैंची र ४ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँको म्यान मेड स्टेपल फाइबर निर्यात भएको छ ।
चिया, कफी तथा मसलाजन्य वस्तुको निर्यातमा केही सकारात्मक व्यापार सन्तुलन देखिए पनि अन्य औद्योगिक तथा कृषि उत्पादनको निर्यात अपेक्षाकृत न्यून रहेको छ ।
कुल व्यापारको झन्डै आधा हिस्सा वीरगंज भन्सारबाट
देशभरका भन्सार कार्यालयको तथ्यांकअनुसार वीरगंज भन्सार नाका नेपालको वैदेशिक व्यापारको प्रमुख केन्द्रका रूपमा देखिएको छ ।
समीक्षा अवधिमा कुल आयातको ४८.३० प्रतिशत अर्थात् ३ खर्ब १२ अर्ब ४० करोड रुपैयाँबराबरको व्यापार वीरगंज भन्सारमार्फत भएको छ । त्यस्तै, कुल निर्यातको ४१.९३ प्रतिशत अर्थात् ४७ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँबराबरको वस्तु पनि यही नाकाबाट निर्यात भएको छ ।
आयाततर्फ दोस्रो स्थानमा रहेको भैरहवा भन्सारबाट १५.२८ प्रतिशत अर्थात् ९८ अर्ब ८१ करोड रुपैयाँको वस्तु आयात भएको छ । विराटनगर भन्सारबाट १२.११ प्रतिशत अर्थात् ७८ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ ।
निर्याततर्फ भने विराटनगर भन्सारको हिस्सा २५.६९ प्रतिशत अर्थात् २९ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ रहेको छ । भैरहवा भन्सारबाट कुल निर्यातको १०.०८ प्रतिशत भएको छ ।
यसैगरी, त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल भन्सार नाकाबाट ५१ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँबराबरको वस्तु आयात र १२ अर्ब ७१ करोड रुपैयाँबराबरको वस्तु निर्यात भएको छ ।
समीक्षा अवधिमा कुल ६ खर्ब ४६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँको वस्तु आयातबाट १ खर्ब ५० अर्ब ५६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व सङ्कलन भएको भन्सार विभागले जनाएको छ ।
समग्रमा, आयात र निर्यात दुवैमा वृद्धि भए पनि आयातको तुलनामा निर्यातको हिस्सा निकै कम हुँदा नेपालको वैदेशिक व्यापार घाटा बढ्दै गएको तथ्यांकले देखाएको छ ।
