तिहारको धनतेरसलाई लक्षित गर्दै नेपाल राष्ट्र बैंकले बिहीबारदेखि सुनका असर्फी र चाँदीका सिक्का बिक्री गर्ने भएको छ ।
अघिल्ला दुई वर्ष चाँदीका सिक्का (मेडालियन) मात्र बिक्री गर्दै आएको राष्ट्र बैंकले यस वर्ष सुनका असर्फीसमेत बिक्री गर्न लागेको हो ।राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक अनुज दाहालका अनुसार यस वर्ष सुनका असर्फी टकमरी भइरहेको छ। सुन अभावका कारण विगत दुई वर्षदेखि असर्फी उत्पादन गर्न नसकिएको भए पनि यसपटक वाणिज्य बैंकहरूबाट सुन खरिद गरेर असर्फी तयार पारिएको उनले बताए ।
राष्ट्र बैंकले दसैंअघि नै वाणिज्य बैंकहरूबाट ३५ किलो सुन खरिद गरी असर्फी टकमरी गरिरहेको छ। नेपालमा वाणिज्य बैंकहरूले मात्रै सुन आयात गर्न पाउने व्यवस्था छ । यसअघि राष्ट्र बैंकले सरकारको मातहतमा आएका सुन खरिद गरेर असर्फी बनाउँदै आएको थियो। तर, पछिल्लो दुई वर्षमा राष्ट्र बैंकमा रहेको सुनको मौज्दात सकिएपछि यसपटक वाणिज्य बैंकहरूबाट सुन खरिद गरेर असर्फी बिक्री गर्न लागिएको हो ।
भन्सार तथा अन्य स्थानबाट बरामद भएका सुन अहिले पनि राष्ट्र बैंकको संरक्षणमा रहे पनि ती सुनसम्बन्धी मुद्दा अदालतमा विचाराधीन रहेकाले खरिद गर्न नसकिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ ।
वाणिज्य बैंकहरूबाट खरिद गरिएको सुन भने राष्ट्र बैंकका लागि तुलनात्मक रूपमा महँगो पर्ने भएको छ। यसअघि सरकारको मातहतमा आएका सुन खरिद गर्दा खरिद दिनको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यमा थप ५ प्रतिशत तिर्नुपर्ने व्यवस्था थियो । तर, वाणिज्य बैंकबाट खरिद गरिने सुनमा अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यसँगै २० प्रतिशत भन्सार शुल्कसमेत जोडिने भएकाले लागत बढ्ने देखिएको छ ।
राष्ट्र बैंकले यही बिहीबार र शुक्रबार सुनका असर्फी तथा गणेश र लक्ष्मीको चित्र अंकित चाँदीका सिक्का बिक्री गर्नेछ। सुनका असर्फी २.५ ग्राम र चाँदीका सिक्का १० ग्रामका हुनेछन्। सिक्काको मूल्य बिक्री हुने दिनको अन्तर्राष्ट्रिय बजार मूल्यका आधारमा निर्धारण गरिने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार सुनको असर्फी प्रतिगोटा ६० देखि ७० हजार रुपैयाँ र चाँदीको सिक्का ४ हजार रुपैयाँभन्दा केही बढी पर्न सक्ने अनुमान छ । बिक्री गरिने सुनको शुद्धता करिब ९९.४९ प्रतिशत हुने बताइएको छ। यद्यपि, राष्ट्र बैंकमा उपलब्ध परीक्षण उपकरणले ९९.३९ प्रतिशतसम्म शुद्धता देखाउन सक्ने जनाइएको छ ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले विशेष अवसरमा सुनका असर्फी, चाँदीका सिक्का, मेडालियन तथा सामान्य प्रचलनका सिक्कासमेत टकमरी गर्दै आएको छ। विगतमा राजा तथा राजपरिवारका सदस्यको जन्मोत्सवलगायत विशेष अवसरमा सिक्का निष्कासन गर्ने चलन थियो।
पछिल्लो समय तत्कालीन महारानी रत्नराज्यलक्ष्मी देवी शाहको ६०औँ जन्मोत्सव, तत्कालीन राजा वीरेन्द्र वीरविक्रम शाहको ५०औँ जन्मोत्सव, २०४७ सालको संविधान जारी भएको अवसर, शिख धर्मगुरु गुरु नानकको सम्मान तथा विभिन्न संस्थाका वार्षिकोत्सव र सार्क सम्मेलनका अवसरमा पनि सुन तथा चाँदीका सिक्का टकमरी गरिएका थिए ।
धनतेरसका अवसरमा सर्वसाधारणले राष्ट्र बैंकबाट सुन तथा चाँदीका असर्फी खरिद गर्ने गरेका छन्। २०७२ सालमा लौहपुरुष गणेशमान सिंहको जन्मशताब्दीका अवसरमा दुई हजार रुपैयाँ दरका सिक्का निष्कासन गरिएको थियो । उक्त सिक्का जनताको तस्बिर अंकित पहिलो सिक्का थियो ।
त्यस्तै, २०७६ सालमा वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीको सम्मानमा १००, १ हजार र २ हजार ५०० रुपैयाँ दरका चाँदीका सिक्का निष्कासन गरिएको थियो। जोशीको १००औँ जन्मोत्सवका अवसरमा ललितपुर महानगरपालिकाको अनुरोधमा राष्ट्र बैंकले ती सिक्का जारी गरेको थियो ।
