हामीलाई धेरै वर्षदेखि मोबाइल, टिभी र कम्प्युटरको स्क्रिनबाट निस्कने नीलो प्रकाशले निद्रा बिगार्छ भनेर भनिँदै आएको छ ।
तर पछिल्ला वैज्ञानिक अध्ययनहरूले समस्या केवल नीलो प्रकाशमा सीमित नभएको देखाएका छन् । विज्ञहरूका अनुसार आधुनिक जीवनशैली, दिनभरि कम घाममा बस्ने बानी र राति अत्यधिक उज्यालोमा रहने अवस्थाले निद्रामा ठूलो असर पारिरहेको छ । पछिल्ला केही हप्तादेखि एक पत्रकारले नीलो प्रकाशबाट टाढा रहने विशेष प्रयोग गरे । उनले सुत्नुभन्दा तीन घण्टा अघि विशेष सुन्तला रङका सुरक्षात्मक चश्मा लगाउने, घरका बत्ती निभाउने, झ्यालहरू कालो पर्दाले छोप्ने र केवल मैनबत्तीको उज्यालोमा बस्ने अभ्यास गरे । उद्देश्य थियो, नीलो प्रकाश हटाउँदा निद्रामा कस्तो प्रभाव पर्छ भन्ने बुझ्नु ।
नीलो प्रकाशबारेको बहस सन् २०१४ मा गरिएको एक अध्ययनपछि तीव्र बनेको थियो । उक्त अध्ययनमा सुत्नुअघि आइप्याड प्रयोग गर्ने व्यक्तिलाई निदाउन बढी समय लागेको, थकान महसुस भएको र शरीरमा मेलाटोनिन (निद्रा ल्याउने हर्मोन) कम उत्पादन भएको पाइएको थियो । त्यसपछि मोबाइल र कम्प्युटरका स्क्रिनलाई निद्राको मुख्य शत्रुका रूपमा हेरिन थालियो ।
तर अहिलेका विशेषज्ञहरू यसलाई अत्यधिक बढाइचढाइ गरिएको दाबी गर्छन् । स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालय का मनोचिकित्सा तथा व्यवहार विज्ञानका प्राध्यापक जेमी साइट्जर का अनुसार स्क्रिनबाट निस्कने प्रकाशको मात्रा वास्तवमा निकै कम हुन्छ र त्यसले मात्रै निद्रामा ठूलो असर पार्दैन । हालै ११ वटा अध्ययनको समीक्षामा स्क्रिनको प्रकाशले निद्रा अधिकतम नौ मिनेटसम्म मात्रै ढिला गरेको देखिएको छ । विशेषज्ञहरूका अनुसार फोन, ल्यापटप र ट्याब्लेटबाट आउने नीलो प्रकाश सूर्यको प्रकाशको तुलनामा अत्यन्त कम हुन्छ ।
नर्वेको नर्वे विज्ञान तथा प्रविधि विश्वविद्यालय का निद्रा तथा जैविक घडीसम्बन्धी अनुसन्धानकर्ता हावार्ड काल्लेस्टाड का अनुसार राम्रो निद्राका लागि बिहान धेरै घाममा बस्नु र राति कम उज्यालोमा रहनु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।
विज्ञहरूका अनुसार बिहानको ३० मिनेटको पैदल यात्रा, दिनभरि पर्याप्त प्राकृतिक घाममा बस्ने बानी र साँझ पर्दै जाँदा घरको उज्यालो क्रमशः कम गर्नु निद्राका लागि उपयोगी हुन सक्छ । उनीहरूका अनुसार असली समस्या मोबाइलको नीलो प्रकाशभन्दा पनि राति फोनमा हेर्ने सामग्री, सामाजिक सञ्जालको प्रयोग, मानसिक तनाव र अनियमित जीवनशैली हो । विशेषज्ञहरू भन्छन्, नीलो प्रकाश कम गर्ने ‘नाइट मोड’ वा विशेष चश्माले केही व्यक्तिमा मनोवैज्ञानिक रूपमा “अब सुत्ने समय भयो” भन्ने सङ्केत दिन सक्छ, तर त्यसलाई चमत्कारी समाधान मान्न मिल्दैन ।
प्रयोग गरेका पत्रकारले पनि आफ्नो निद्राको गुणस्तरमा ठूलो परिवर्तन नदेखिए पनि समयमै सुत्ने बानी विकसित भएको र मैनबत्तीको उज्यालोमा बिताएका साँझहरूले मानसिक रूपमा शान्त अनुभव गराएको बताएका छन् ।
