नेपाल सरकारले राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाका रूपमा सूचीकृत गरेका २७ आयोजनामध्ये ३ आयोजना सम्पन्न भइसकेका छन् भने २४ आयोजना निर्माणाधीन अवस्थामा छन् । तर, निर्माणाधीन अधिकांश आयोजनाको प्रगति भने सुस्त देखिएको छ ।
राष्ट्रिय योजना आयोगको पछिल्लो प्रगति विवरणअनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को तुलनामा २०८२/८३ मा अधिकांश राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाको भौतिक प्रगतिमा उल्लेख्य सुधार हुन सकेको छैन । जसका कारण निर्माणाधीन आयोजनामध्ये कुनै पनि आयोजना तत्काल सम्पन्न भएर पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउने अवस्था देखिँदैन ।
आयोगका अनुसार नेपालमा आव २०४५/४६ देखि सुरु भएका विभिन्न आयोजनालाई राष्ट्रिय गौरवका आयोजनामा समावेश गरिएको छ। कतिपय आयोजनाको निर्माण सम्पन्न हुने समयसमेत पटक–पटक सर्दै आएको छ।
आयोजना कार्यान्वयनमा ढिलाइ हुनुका प्रमुख कारणमा पर्याप्त पूर्वतयारी नगरी निर्माण सुरु गर्नु, वातावरणीय तथा कानुनी अड्चन, निर्माण सामग्रीको अभाव, स्थानीयस्तरमा हुने विवाद, स्रोत व्यवस्थापनको समस्या तथा निर्माणको मोडालिटी समयमै तय हुन नसक्नु रहेका छन्।
महाकाली सिँचाइ : १९ वर्षमा ३१ प्रतिशत मात्रै भौतिक प्रगति
महाकाली सिँचाइ आयोजना आव २०६३/६४ देखि सुरु भएको हो। राष्ट्रिय योजना आयोगका अनुसार २०८२/८३ सम्म आयोजनाको भौतिक प्रगति ३१ प्रतिशत मात्रै पुगेको छ। आव २०८१/८२ सम्म यसको भौतिक प्रगति २६.६५ प्रतिशत थियो आयोजना २०८७/८८ सम्म सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। सुरुमा ३५ अर्ब २ करोड रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको आयोजनामा हालसम्म १० अर्ब ७१ करोड रुपैयाँ खर्च भएको छ।
रानी जमरा कुलरिया सिँचाइ : लागत दोब्बरभन्दा बढी
रानी जमरा कुलरिया सिँचाइ आयोजना आव २०६६/६७ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो। २०८२/८३ सम्म यसको भौतिक प्रगति ७४.८ प्रतिशत पुगेको छ।
सुरुमा १२ अर्ब ३७ करोड रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको आयोजनाको संशोधित लागत २८ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। आव २०८१/८२ सम्म ७१.९२ प्रतिशत भौतिक प्रगति रहेकोमा पछिल्लो वर्ष सामान्य सुधार भएको हो।
आयोजनाले हालसम्म २१ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँ खर्च गरिसकेको छ। यसको निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य २०८७/८८ सम्म राखिएको छ।
बबई सिँचाइ : ३८ वर्षमा पनि निर्माण पूरा भएन
बबई सिँचाइ आयोजना आव २०४५/४६ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो। निर्माण सुरु भएको ३८ वर्ष पुग्दा पनि आयोजनाको भौतिक प्रगति ८१.९७ प्रतिशत मात्रै छ। सुरुमा २ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको आयोजनाको संशोधित लागत २६ अर्ब ६९ करोड पुगेको छ। आयोजनाको संशोधित सम्पन्न लक्ष्य २०८५/८६ राखिएको छ।
आव २०८१/८२ सम्म ७२.७२ प्रतिशत भौतिक प्रगति रहेको आयोजनाले हालसम्म १८ अर्ब २१ करोड रुपैयाँ खर्च गरेको छ।
भेरी–बबई डाइभर्सन : लागत दोब्बर, प्रगति ६७ प्रतिशत
भेरी–बबई डाइभर्सन बहुउद्देश्यीय आयोजना आव २०६८/६९ देखि सुरु भएको हो। हालसम्म यसको भौतिक प्रगति ६७ प्रतिशत पुगेको छ।
सुरु लागत १६ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ रहेको आयोजनाको संशोधित लागत ३३ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। आव २०८१/८२ सम्म ६२.३२ प्रतिशत भौतिक प्रगति रहेको थियो।
आयोजनाले हालसम्म १९ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ खर्च गरिसकेको छ।
सिक्टा सिँचाइ : २१ वर्षमा आधा मात्रै काम
सिक्टा सिँचाइ आयोजना आव २०६१/६२ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो। दुई दशकभन्दा बढी समय बितिसक्दा आयोजनाको भौतिक प्रगति ५१ प्रतिशत मात्रै पुगेको छ।
आव २०८१/८२ सम्म ४४.२३ प्रतिशत रहेको भौतिक प्रगति पछिल्लो आवमा बढेर ५१ प्रतिशत पुगेको हो। आयोजनाको संशोधित सम्पन्न लक्ष्य २०८९/९० राखिएको छ। सुरुमा ४६ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको आयोजनाको लागत बढेर ५२ अर्ब ८९ करोड पुगेको छ। हालसम्म २४ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँ खर्च भएको छ।
सुनकोशी–मरिन : ३७.८१ प्रतिशत मात्रै प्रगति
सुनकोशी–मरिन डाइभर्सन बहुउद्देश्यीय आयोजना आव २०७६/७७ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो। २०८२/८३ सम्म यसको भौतिक प्रगति ३७.८१ प्रतिशत मात्रै छ।
सुरुमा ४९ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको आयोजनाको लागत बढेर ६१ अर्ब ६५ करोड पुगेको छ। आयोजना सम्पन्न गर्ने लक्ष्य २०८९/९० सम्म सारिएको छ।
आव २०८१/८२ सम्म ३६.८३ प्रतिशत भौतिक प्रगति रहेकोमा पछिल्लो वर्ष करिब १ प्रतिशत मात्रै प्रगति भएको देखिन्छ। पुरानो ठेक्का तोडेर नयाँ प्रक्रियामा गएपछि आयोजनाको काम प्रभावित भएको आयोगको विवरणमा उल्लेख छ।
बुढीगण्डकी : अझै भौतिक निर्माणको चरणमा पुगेन
बुढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजना लामो समयदेखि निर्माणको तयारीमा रहे पनि अझै भौतिक निर्माणको चरणमा पुग्न सकेको छैन।
मुआब्जा वितरणलगायतका कामसमेत जोड्दा आयोजनाको प्रगति १६.५५ प्रतिशत हाराहारी पुगेको छ। आयोजना सम्पन्न गर्ने लक्ष्य २०९२/९३ राखिएको छ।
आयोजनाको अनुमानित लागत ४ खर्ब ६ अर्ब रुपैयाँ छ। हालसम्म ४२ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ खर्च भइसकेको छ। निर्माण तथा स्रोत व्यवस्थापनको मोडालिटी टुंगिन नसक्दा आयोजना निर्माणको चरणमा कहिले प्रवेश गर्छ भन्ने अन्योल कायमै छ।
एमसीए नेपाल : सम्पन्न हुने समय नजिकिँदा १८.२४ प्रतिशत मात्रै काम
मिलेनियम च्यालेन्ज एकाउन्ट नेपाल (एमसीए नेपाल) अन्तर्गतको विद्युत् प्रसारण आयोजना आव २०७४/७५ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो।
आयोजना २०८५/८६ मा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य भए पनि २०८२/८३ सम्म भौतिक प्रगति १८.२४ प्रतिशत मात्रै पुगेको छ। आव २०८१/८२ सम्म यसको प्रगति ११.२७ प्रतिशत थियो।सुरुमा ६३ करोड अमेरिकी डलर लागत अनुमान गरिएको आयोजनाको लागत बढेर ७४ करोड ७० लाख अमेरिकी डलर पुगेको छ। हालसम्म १८ करोड २४ लाख अमेरिकी डलर खर्च भएको छ।
पश्चिम सेती : अझै कागजी प्रक्रियामै
पश्चिम सेती जलविद्युत् आयोजना पनि राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामा समावेश छ। आयोजना सन् २०३० सम्म सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिए पनि अहिलेसम्म भौतिक निर्माणको चरणमा पुग्न सकेको छैन।
झन्डै २ खर्ब रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको यो आयोजना अझै कागजी तथा प्रक्रियागत चरणमै सीमित रहेको छ।
राष्ट्रपति चुरे संरक्षण : एक दशकमा ६.७ प्रतिशत प्रगति
राष्ट्रपति चुरे संरक्षण आयोजना आव २०७१/७२ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो। एक दशकभन्दा बढी समय बितिसक्दा आयोजनाको भौतिक प्रगति ६.७ प्रतिशत मात्रै पुगेको छ।
आव २०८१/८२ मा ६.५५ प्रतिशत रहेको प्रगति एक वर्षमा ०.१५ प्रतिशत मात्रै बढेको देखिन्छ।आयोजना २०९३/९४ सम्म सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। २० वर्षे गुरुयोजनाअनुसार यस आयोजनामा कुल २ खर्ब ४९ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ खर्च गर्ने योजना छ। हालसम्म १६ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ खर्च भइसकेको छ।
मेलम्ची खानेपानी : ९९ प्रतिशत काम, तर पूर्ण सञ्चालनमा चुनौती
मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको पहिलो चरणको भौतिक प्रगति ९९ प्रतिशत पुगेको छ। तर, वर्षायाममा नियमित रूपमा काठमाडौंमा खानेपानी ल्याउन अझै चुनौती देखिएको छ।
२०७८ असोज १ गते आएको बाढीले हेडवर्क्समा क्षति पुर्याएपछि आयोजना प्रभावित भएको थियो।
आव २०५५/५६ देखि निर्माण सुरु भएको आयोजनाको सुरु लागत १७ अर्ब रुपैयाँ थियो। संशोधित लागत ३७ अर्ब ६८ करोड पुगेको छ। हालसम्म ३१ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ खर्च भएको राष्ट्रिय योजना आयोगको तथ्यांक छ।
काठमाडौं उपत्यका थोक खानेपानी प्रसारण आयोजना : ७ वर्षमा ५.३५ प्रतिशत काम
काठमाडौं उपत्यका थोक खानेपानी प्रसारण आयोजना (दोस्रो) आव २०७५/७६ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो। आयोगका अनुसार २०८२/८३ सम्म आयोजनाको भौतिक प्रगति ५.३५ प्रतिशत मात्रै छ। २०८५/८६ सम्म सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको आयोजनाको कुल लागत ३८ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ छ।हालसम्म आयोजनाले १ अर्ब ९० करोड रुपैयाँ खर्च गरेको छ।
पुष्पलाल मध्यपहाडी राजमार्ग : १८ वर्षमा ८४.६८ प्रतिशत काम
पुष्पलाल (मध्यपहाडी) राजमार्ग आव २०६४/६५ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो। विभिन्न स्थानमा निर्माण कार्य प्रभावित हुँदा १८ वर्ष बितिसक्दा पनि आयोजनाको भौतिक प्रगति ८४.६८ प्रतिशतमा सीमित छ।
सुरुमा ३३ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको आयोजनाको संशोधित लागत ८४ अर्ब ३३ करोड पुगेको छ।आयोजना आव २०८४/८५ सम्म सम्पन्न गर्ने संशोधित लक्ष्य राखिएको छ। २०८२/८३ सम्म आयोजनाले ७३ अर्ब ५८ करोड रुपैयाँ खर्च गरिसकेको छ।
राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाको यो प्रगतिले लामो समयदेखि निर्माणमा रहेका ठूला आयोजनामा पूर्वतयारी, स्रोत व्यवस्थापन, ठेक्का प्रक्रिया, कानुनी तथा वातावरणीय स्वीकृति र कार्यान्वयन क्षमतासँग जोडिएका समस्या अझै कायम रहेको देखाउँछ।
