कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन मनाइने धनतेरस पर्व आज विभिन्न धातुका नयाँ भाँडाकुँडा तथा गरगहना खरिद गरी मनाइँदैछ ।
धनतेरसका अवसरमा सुन, चाँदी, तामा, पित्तललगायत धातुका सामग्री किनेर घरमा भित्र्याउने धार्मिक परम्परा रहेको छ । धनतेरसका दिन नयाँ भाँडाकुँडा तथा गरगहना खरिद गर्दा घरमा सुख, समृद्धि र लक्ष्मीको स्थायी बास हुने वैदिक सनातन हिन्दू धार्मिक विश्वास छ । यसरी खरिद गरिएका भाँडाकुँडामा कार्तिक कृष्ण औँसीका दिन लक्ष्मीपूजा गर्ने चलनसमेत रहेको छ । यही धार्मिक मान्यताका कारण आज भाँडाकुँडा तथा सुनचाँदी पसलमा ग्राहकको चहलपहल बढ्ने गर्छ ।
धनतेरसलाई धन त्रयोदशी तथा भाण्ड त्रयोदशीका नामले पनि चिनिन्छ । यस अवसरमा नयाँ भाँडाकुँडा खरिद गर्ने परम्परालाई लक्ष्मीको आगमन र सुख–समृद्धिको प्रतीकका रूपमा लिने गरिन्छ । धनतेरसलाई लक्षित गर्दै व्यापारीहरूले एक साताअघिदेखि नै तामा, पित्तललगायत धातुका भाँडाकुँडा आकर्षक रूपमा सजाएर बिक्रीका लागि राखेका छन् ।
यमपञ्चकको पहिलो दिनसमेत रहेको आज साँझदेखि यमराजलाई प्रसन्न बनाउन घरका सदस्यको सङ्ख्याअनुसार यमदीप दान गर्ने परम्परा छ । यमदीप दान गर्नाले यम यातनाबाट मुक्ति मिल्ने धार्मिक तथा शास्त्रीय मान्यता रहेको छ ।
त्यसैगरी, आज धनका अधिपति कुबेरको जन्मदिन रहेको पौराणिक मान्यताअनुसार विशेष पूजाआराधना गर्ने चलन पनि छ। कतिपयले धनतेरसकै दिन कुबेरको पूजा गर्ने गर्छन् भने केहीले लक्ष्मीपूजाका दिन कुबेरको आराधना गर्ने परम्परा अपनाउँदै आएका छन् ।
दीपावली, तिहार तथा यमपञ्चकका नामले परिचित यो पर्व नेपालीहरूको दसैँपछिको दोस्रो ठूलो चाडका रूपमा मनाइन्छ। आजदेखि कार्तिक शुक्ल द्वितीयासम्म घर, व्यापारिक प्रतिष्ठान तथा सार्वजनिक स्थानमा दीप प्रज्वलन गरी झिलिमिली बनाउने परम्परा छ ।
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार यमपञ्चक आजदेखि सुरु भए पनि काग तिहार भने शनिबार परेको छ । धनवन्तरी जयन्ती पनि शनिबार नै मनाउनुपर्ने समितिले जनाएको छ ।
