हामी चुनावमा भोट हाल्छौँ, परिणाम आउँछ, अनि समाचारमा सुन्छौँ — “सरकार गठन हुँदैछ ।” तर वास्तवमा नेपालमा सरकार कसरी बन्छ ? यसबारे धेरैलाई जिज्ञासा हुने गर्छ ।
नेपालमा सरकार गठन गर्ने प्रक्रिया नेपालको संविधान, २०७२ मा स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएको छ । यसलाई सरल रूपमा यसरी बुझ्न सकिन्छः
पहिलो चरण: चुनाव
नेपालमा प्रतिनिधि सभाका सदस्यहरू जनताले प्रत्यक्ष मतदानमार्फत चयन गर्छन् । चुनावपछि सबैभन्दा धेरै सिट जित्ने दल सरकार गठनका लागि प्रमुख दाबेदार बन्छ ।
दोस्रो चरण: प्रधानमन्त्री नियुक्ति
संविधानको धारा ७६ अनुसार प्रतिनिधि सभामा बहुमत (५० प्रतिशतभन्दा बढी) सिट प्राप्त गरेको दलको नेता प्रधानमन्त्री नियुक्त हुन्छ ।
यदि कुनै पनि दलले स्पष्ट बहुमत ल्याउन सकेन भने दुई वा दुईभन्दा बढी दल मिलेर गठबन्धन सरकार गठन गर्न सक्छन् ।
तेस्रो चरण: विश्वासको मत
प्रधानमन्त्री नियुक्त भएपछि प्रक्रिया त्यत्तिमै टुंगिँदैन । संविधानको धारा ७६(४) अनुसार, सरकारले ३० दिनभित्र प्रतिनिधि सभाबाट विश्वासको मत लिनुपर्छ।
विश्वासको मत नपाएमा
यदि सरकारले विश्वासको मत प्राप्त गर्न सकेन भने उक्त सरकार टिक्न सक्दैन । त्यसपछि पुनः नयाँ सरकार गठन गर्ने प्रक्रिया सुरु हुन्छ ।
निष्कर्ष
यसरी हेर्दा नेपालमा सरकार गठन केवल राजनीतिक सहमतिमा आधारित नभई संविधानले निर्धारण गरेको स्पष्ट कानुनी प्रक्रिया हो । त्यसैले जनताले दिएको एक मतले अन्ततः सरकार निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने गर्दछ ।
-1772177803.jpg)
