स्पष्ट नीति, अनावश्यक खर्च नियन्त्रण र प्रभावकारी व्यवस्थापन गर्न सके वर्षौंदेखि घाटामा रहेको संस्थान पनि छोटो समयमै नाफामा जान सक्छ भन्ने उदाहरणका रूपमा दुग्ध विकास संस्थान (डिडिसी) देखिएको छ ।
प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले केही दिनअघि सामाजिक सञ्जालमार्फत डिडिसीसम्बन्धी तथ्यांक सार्वजनिक गरेपछि संस्थान कसरी नाफामा जान सफल भयो भन्ने विषयमा चासो बढेको छ ।
डिडिसीका महाप्रबन्धक डा. शरणकुमार पाण्डेका अनुसार हाल संस्थानले ४४ जिल्लाका विभिन्न सङ्कलन केन्द्रबाट दैनिक करिब ६१ हजार लिटर दूध सङ्कलन गरिरहेको छ भने दैनिक करिब ८० हजार लिटर दूध बिक्री गरिरहेको छ । बिक्री भइरहेको दूधमध्ये करिब १९ हजार लिटर विगतमा मौज्दात रहेको दूध प्रयोग भइरहेको छ ।
डा. पाण्डेका अनुसार गत वैशाख १८ गते नयाँ व्यवस्थापन आउँदा डिडिसीसँग ६०० टन पाउडर दूध र ४५० टन बटर मौज्दात थियो । हाल पाउडर दूधको मौज्दात १४० टन र बटर १३५ टनमा झरेको छ । “मौज्दात रहेको दूध र बटरको खपत बढाउँदा बिक्री बढेको हो,” उनले भने ।
डिडिसीले किसानबाट चार प्रतिशत फ्याट भएको दूध खरिद गरी प्रशोधनपछि दुई प्रकारका दूध बजारमा बिक्री गर्दै आएको छ । तीन प्रतिशत फ्याट भएको दूध प्रतिलिटर १०० रुपैयाँ र पाँच प्रतिशत फ्याट भएको दूध प्रतिलिटर १३० रुपैयाँमा बिक्री भइरहेको छ ।
हाल दैनिक बिक्री हुने दूधमध्ये तीन प्रतिशत फ्याट भएको दूधको हिस्सा करिब ७३ हजार लिटर र पाँच प्रतिशत फ्याट भएको दूधको हिस्सा करिब ७ हजार लिटर रहेको डिडिसीले जनाएको छ ।
दूध बिक्रीबाट दैनिक करिब ९ लाख नाफा
डिडिसीले किसानबाट प्रतिलिटर ६६ रुपैयाँमा दूध खरिद गर्ने गरेको छ । ढुवानी, सहकारी व्यवस्थापनलगायत खर्च जोड्दा प्रारम्भिक लागत करिब ७० रुपैयाँ पुग्ने भए पनि अतिरिक्त फ्याटबाट बटर तथा घिउ उत्पादन हुने भएकाले वास्तविक लागत करिब ६४ रुपैयाँ पर्ने डिडिसीको भनाइ छ ।
प्रशोधन, प्याकेजिङ, चिस्यान, ढुवानी, कर्मचारी तथा मेसिन सञ्चालन खर्च जोड्दा तीन प्रतिशत फ्याट भएको दूधको उत्पादन लागत करिब ८२ रुपैयाँ पुग्छ । डिडिसीले उक्त दूध डिलरलाई प्रतिलिटर ९२ रुपैयाँमा बिक्री गर्दै आएको छ । यस हिसाबले तीन प्रतिशत फ्याट भएको दूधबाट मात्रै दैनिक करिब ७ लाख ३० हजार रुपैयाँ नाफा हुने डिडिसीको दाबी छ ।
त्यस्तै पाँच प्रतिशत फ्याट भएको दूधमा प्रतिलिटर करिब २३ रुपैयाँसम्म मार्जिन रहने र दैनिक करिब १ लाख ६१ हजार रुपैयाँ नाफा हुने जनाइएको छ । यसरी दूध बिक्रीबाट मात्र डिडिसीले दैनिक करिब ८ लाख ९१ हजार रुपैयाँ नाफा आर्जन गरिरहेको जनाएको छ । बटर, घिउ, दही, आइसक्रिम, मोहीलगायत अन्य दुग्धजन्य पदार्थको बिक्रीबाट हुने आम्दानी भने यसमा समावेश छैन ।
किसानको बक्यौता ७२ करोडबाट दुई–तीन महिनामा सीमित
डिडिसीका अनुसार नयाँ व्यवस्थापन आएपछि किसानको बक्यौता भुक्तानीमा समेत सुधार भएको छ ।
व्यवस्थापन परिवर्तन हुँदा किसानको आठ महिनाको करिब ७२ करोड रुपैयाँ बक्यौता रहेकोमा अहिले उक्त अवधि घटेर दुईदेखि तीन महिनामा सीमित भएको छ । यस अवधिमा डिडिसीले किसानलाई ६० करोड रुपैयाँ भुक्तानी गरिसकेको जनाएको छ । उक्त रकम सरकारबाट प्राप्त अनुदानबिना संस्थानकै आम्दानीबाट भुक्तानी गरिएको दाबी गरिएको छ ।
डिडिसीले किसानको भुक्तानी अवधि एक महिनामा झार्ने लक्ष्य राखेको छ । अनावश्यक खर्च कटौती, कर्मचारी सुविधामा कमी, बिक्री वृद्धि र व्यवस्थापन सुधारका कारण आम्दानी बढेको संस्थानको भनाइ छ । यस अवधिमा डिडिसीले करिब तीन करोड रुपैयाँ ऋणसमेत तिरेको जनाएको छ ।
बिक्री आम्दानी दैनिक ९० लाख पुग्यो
डिडिसीका अनुसार असार मसान्तसम्म दैनिक करिब ६०–६२ हजार लिटर दूध बिक्री हुँदै आएकोमा साउनको पहिलो सातादेखि औसत बिक्री बढेर ८० हजार लिटर पुगेको छ ।
यसबाट दैनिक बिक्री आम्दानी करिब ६० लाख रुपैयाँबाट बढेर ९० लाख रुपैयाँ पुगेको डिडिसीले जनाएको छ । संस्थानले थप आम्दानीबाट प्राप्त रकम किसानको भुक्तानीमा प्रयोग भइरहेको बताएको छ ।
हाल डिडिसीको कुल बिक्रीमा दूधको हिस्सा करिब ८५ प्रतिशत र अन्य दुग्धजन्य पदार्थको हिस्सा १५ प्रतिशत रहेको छ । पछिल्लो समय बटर, पाउडर दूध, घिउलगायत उत्पादनको बिक्री बढाउँदा संस्थानको आम्दानीमा सुधार आएको डिडिसीको भनाइ छ ।
