सर्वोच्च अदालतले औषधीय, वैज्ञानिक, कृषि, बागवानी तथा औद्योगिक प्रयोजनका लागि गाँजाको नियन्त्रित व्यावसायिक खेती र उत्पादनको व्यवस्था मिलाउन नेपाल सरकारका नाममा परमादेश जारी गरेको छ ।
सर्वोच्च अदालतले लागू औषध (नियन्त्रण) ऐन, २०३३ को प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि आवश्यक नियमावली, मापदण्ड तथा कार्यविधि तीन महिनाभित्र तयार गर्न सरकारलाई आदेश दिएको हो ।
न्यायाधीशद्वय नहकुल सुवेदी र तिलप्रसाद श्रेष्ठको संयुक्त इजलासले २०८२ जेठ ४ गते यस्तो फैसला सुनाएको थियो । फैसलाको पूर्णपाठ हालै सार्वजनिक भएको हो ।
अधिवक्ता सरोज अधिकारीलगायतले दायर गरेको रिटमाथि सुनुवाइ गर्दै सर्वोच्चले परमादेश प्राप्त भएको मितिले तीन महिनाभित्र आवश्यक कानुनी प्रबन्ध गर्न सरकारलाई निर्देशन दिएको छ ।
फैसलाको पूर्णपाठमा औषधीय, वैज्ञानिक, कृषि तथा बागवानी र औद्योगिक प्रयोजनका लागि गाँजाको व्यावसायिक खेती, उत्पादन, प्रशोधन, भण्डारण, प्रयोग, बिक्री वितरण तथा निकासी–पैठारी गर्न इजाजत वा अनुमतिपत्र प्रदान गर्ने व्यवस्था मिलाउन भनिएको छ ।
त्यसका साथै गैरकानुनी खेती, उत्पादन, प्रशोधन तथा बिक्री वितरणजस्ता निषेधित गतिविधि रोक्न कडा नियमन र निगरानी संयन्त्र निर्माण गर्न पनि अदालतले आदेश दिएको छ ।
सर्वोच्चले लागू औषध (नियन्त्रण) ऐन, २०३३ ले गाँजाको नियन्त्रित खेती तथा उत्पादनका लागि सरकारलाई नियम बनाउने अधिकार दिएको भए पनि लामो समयसम्म आवश्यक नियमावली, मापदण्ड र कार्यविधि जारी नगरेको विषयलाई औँल्याएको छ । यसले ऐनको प्रभावकारी कार्यान्वयन हुन नसकेको अदालतको ठहर छ ।
पूर्णपाठमा गाँजाको मनोरञ्जनात्मक प्रयोगलाई भने छुट्टै नीतिगत विषयका रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यस विषयमा नेपालको सामाजिक, आर्थिक तथा सांस्कृतिक परिवेशलाई ध्यानमा राखेर सम्बन्धित विज्ञ र सरोकारवालासँग व्यापक छलफल तथा परामर्श गर्न अदालतले सरकारको ध्यानाकर्षण गराएको छ । आवश्यक देखिए कानुनी व्यवस्था संशोधन र परिमार्जन गर्नसमेत भनिएको छ ।
कानुनले गाँजाको अनियन्त्रित प्रयोगबाट हुन सक्ने विकृति रोक्दै यसको व्यवस्थित उपयोगबाट राज्यले लाभ लिन सक्ने दृष्टिकोण राखेको अदालतको व्याख्या छ । तर, कानुन कार्यान्वयनका लागि आवश्यक नियम नबनाउनु राज्यका निकायले आफ्नो कानुनी दायित्व पूरा नगरेको अवस्था भएको पूर्णपाठमा उल्लेख छ ।
नेपालको संविधानको धारा १३३ को उपधारा (२) र (३) बमोजिम सर्वोच्चले सरकारका नाममा परमादेश जारी गरेको हो ।
