जनकपुरधामस्थित जनकपुर चुरोट कारखाना अहिले चुरोट उत्पादन नभई मधेश प्रदेश सरकारको अस्थायी प्रशासनिक केन्द्रका रूपमा प्रयोग भइरहेको छ ।
३३ बिघा ६ कट्ठा क्षेत्रफलमा फैलिएको यस उद्योग परिसरभित्र हाल मधेश प्रदेश सरकार का मुख्यमन्त्रीको कार्यालयदेखि विभिन्न मन्त्रालय तथा आवाससम्म सञ्चालनमा छन् । प्रदेश स्थापना भएको करिब नौ वर्ष हुन लाग्दा पनि यसको स्थायी प्रशासनिक संरचनाको विकल्प भने अझै खोजिएको छैन । तत्कालीन सरकारको निर्णयअनुसार वि.सं. २०७० असार २० गतेदेखि कारखाना पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको थियो । त्यसयता पुनः सञ्चालनका चर्चा पटक–पटक उठे पनि व्यवहारमा कुनै ठोस पहल भएको छैन ।
हाल कल्पना श्रेष्ठ का अनुसार कारखानाको सम्पत्ति, दायित्व, मेसिन तथा उपकरणको अवस्थाबारे अध्ययन भइरहेको छ । प्रतिवेदन आएपछि मात्र पुनः सञ्चालनको सम्भावना स्पष्ट हुने बताइएको छ । मधेश प्रदेशका मुख्यमन्त्री कृष्णप्रसाद यादव ले कारखानाको जग्गा तथा भवन प्रदेश सरकारको मातहत ल्याउने प्रयास भइरहेको बताएका छन् । यता पूर्वमुख्यमन्त्री तथा जसपा नेपालका नेता लालबाबु राउत ले स्वास्थ्य कारणले चुरोट उद्योग पुनः सञ्चालन उपयुक्त नहुने धारणा व्यक्त गरेका छन् ।
रुसको सहयोगमा वि.सं. २०२१ मा तत्कालीन राजा महेन्द्रको पहलमा स्थापना भएको यो उद्योगले एक समय देशकै प्रमुख राजस्व दिने कारखानामध्ये एकको रूपमा काम गरेको थियो । देउराली, गैँडा, लालीगुराँस, लाहुरे, सिंह र याकजस्ता ब्रान्ड उत्पादन गर्ने यो उद्योगले हजारौँलाई रोजगारी दिएको इतिहास छ ।
तर २०४६ पछिको राजनीतिक परिवर्तन, व्यवस्थापन कमजोरी र बजार प्रतिस्पर्धाका कारण उद्योग क्रमशः कमजोर हुँदै २०७० पछि पूर्ण रूपमा बन्द भएको हो । पूर्वकर्मचारीहरूका अनुसार कारखानाभित्र रहेका करोडौँ मूल्यका मेसिन, छापाखाना, वर्कसप उपकरण तथा पावर हाउस अझै प्रयोग गर्न सकिने अवस्थामा छन् । पूर्वकर्मचारी सेठ साहु ले केही मेसिन सामान्य मर्मतपछि पुनः सञ्चालन गर्न सकिने बताए । सुरक्षा इन्चार्ज तुला खड्का का अनुसार केही उपकरण चोरी भए पनि मुख्य संरचना सुरक्षित छन्, यद्यपि प्रयोगविहीनताका कारण क्षति हुने जोखिम बढ्दै गएको छ । हाल कारखानामा केवल सात जना सुरक्षा कर्मचारी कार्यरत छन् ।
स्थानीयवासी तथा सरोकारवालाले यसलाई औद्योगिक संग्रहालय, आधुनिक उद्योग वा बहुउद्देश्यीय आर्थिक केन्द्रका रूपमा विकास गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन् ।
1-1780668355.jpg)
