पर्सा जिल्लाका किसानहरू यस वर्ष चैते धानखेतीका लागि आवश्यक युरिया मलको चरम अभाव झेलिरहेका छन् ।
विशेषगरी जिल्लाको बझियान क्षेत्रका किसानहरू मल नपाउँदा खेतमा लगाइएको धानबालीको वृद्धि प्रभावित हुने चिन्तामा छन् । पछिल्ला वर्षहरूमा पर्सामा चैते धानखेती विस्तार हुँदै गएको छ । यस वर्ष मात्रै करिब ४० प्रतिशत किसानहरूले चैते धानखेती गरेको अनुमान गरिएको छ । पहिले गण्डक नहर आसपास र थरुहट क्षेत्रमा सीमित रहेको चैते धानखेती अहिले बझियान क्षेत्रमा समेत विस्तार भएको हो ।
स्थानीय तहहरूले वैकल्पिक सिंचाइ व्यवस्थाका रूपमा डीप बोरिङ जडान गरेपछि पानीको उपलब्धता बढेको र त्यसकै कारण चैते धानखेती विस्तार सम्भव भएको किसानहरू बताउँछन् । यसअघि गण्डक नहरको उत्तरतर्फ थरुहट क्षेत्रमा कुलो, नहर तथा डीप बोरिङमार्फत पर्याप्त सिंचाइ सुविधा भएकाले खेती सहज थियो । त्यहाँका किसानहरूले समयमै मल भण्डारण गर्ने तथा गोबर मलको प्रयोग गर्ने अभ्यासका कारण युरिया मल अभावको असर कम देखिने गरेको थियो । तर बझियान क्षेत्रमा यस वर्षदेखि मात्रै ठूलो मात्रामा चैते धानखेती विस्तार भएकाले आवश्यक तयारी र आपूर्ति व्यवस्थापन कमजोर हुँदा मलको संकट देखिएको किसानहरूको भनाइ छ । कृषि सहकारी संस्थाहरूमा समेत मागअनुसार युरिया मल उपलब्ध नभएको गुनासो किसानहरूले गरेका छन् । किसानहरूका अनुसार नेपालमै मल आपूर्ति अपर्याप्त रहेको र सहकारीहरूमा पर्याप्त मल नपाउँदा समस्या झन् जटिल बनेको हो । सीमावर्ती नाकामा कडाइ भएपछि भारतबाट मल ल्याउने विकल्पसमेत सीमित भएको उनीहरूको भनाइ छ ।
चैते धान करिब ९० दिनमा तयार हुने बाली हो । यसको उत्पादन चक्रमा रोपाइँका बेला डिएपी, युरिया र पोटास मल आवश्यक पर्छ । विशेषगरी रोपाइँको करिब एक महिनापछि युरिया मल अत्यावश्यक हुने कृषि विज्ञहरू बताउँछन् । यही समयमा मल अभाव हुँदा बालीको हरियाली, वृद्धि तथा उत्पादनमा प्रत्यक्ष असर पर्ने जोखिम बढेको छ ।
बझियान क्षेत्रमा रोपाइँ सम्पन्न भइसकेका खेतमा अहिले बाली राम्रोसँग बढ्नुपर्ने समय भए पनि युरिया मल अभावका कारण पात पहेँलिने, बोट कमजोर हुने तथा उत्पादन घट्ने डर किसानहरूमा छ । किसानहरूले सहकारी संस्था र स्थानीय निकायसँग पटक–पटक माग गरे पनि आपूर्ति सहज हुन सकेको छैन ।
कृषि विज्ञहरूका अनुसार चैते धानजस्तो छोटो अवधि र उच्च उत्पादन क्षमताको बालीमा समयमै मल नपाउँदा उत्पादनमा उल्लेखनीय गिरावट आउन सक्छ । स्थानीय किसानहरूले सरकारसँग तत्काल मल आपूर्ति व्यवस्था मिलाउन माग गरेका छन् । साथै अनुदानमा उपलब्ध मल वितरण प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउन तथा वैकल्पिक जैविक मल प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन् ।
पर्सामा सिंचाइ सुविधा विस्तारसँगै चैते धानखेती बढ्दै गए पनि मल आपूर्ति प्रणाली कमजोर हुँदा किसानहरू दोहोरो समस्यामा परेका छन् । किसानहरूले तत्काल युरिया मल उपलब्ध नभए यस वर्षको चैते धान उत्पादनमा ठूलो गिरावट आउन सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।
