काभ्रेपलाञ्चोकको बेथानचोक र भुम्लु गाउँपालिकाका किसान वर्षौंदेखि वन्यजन्तुको आतंकसँग जुध्दै आएका थिए । फाइमाराङ गाउँका किसान मकै, तोरी र फापर खेतीमा निर्भर थिए, तर २०७० सालपछि बाँदर, भालु, दुम्सी जस्ता वन्यजन्तुले बाली नष्ट गर्न थाले ।
स्थानीय किसान रमेशप्रसाद तिमल्सिना आठ वर्षअघि परिवारसहित पनौती झरे । उनका अनुसार मकैको घोगा लाग्न नपाउँदै बाँदर र दुम्सीले सबै बाली सखाप पार्थे। यसका कारण फाइमाराङमा ४० घरधुरीमध्ये अहिले केवल १२ घरधुरी मात्र बसोबास गर्छन् ।
तर कागती खेतीले किसानको जीवनमा नयाँ सम्भावना खोलेको छ। बेथानचोक–६ टारकीकी अञ्जली अधिकारीले सात वर्षदेखि कागती खेती गरिरहेकी छन् । उनले ६ रोपनीमा ३०० बोट कागती रोपेर तीन वर्षमै आम्दानी सुरु गरेकी छिन् । मकैको तुलनामा दोब्बर आम्दानी भएको उनले बताइन् ।
७२ वर्षीय केहेर सिंह लामाले पनि भालु र बाँदरको त्रासले मकै खेती छाडेपछि कागती खेती सुरु गरे । उनका अनुसार चार वर्षयता वार्षिक करिब पाँच लाख रुपैयाँ आम्दानी भइरहेको छ ।
भुम्लु गाउँपालिकाका अध्यक्ष प्रेमबहादुर भुजेलले २० रोपनीमा ६ सय बोट सुनकागती रोपेका छन् । कृषि शाखाका प्रमुख मधुसूदन दाहालका अनुसार कागतीको मुख्य उत्पादन भदौदेखि कात्तिकसम्म पर्छ, तर फागुनदेखि चैतसम्म पनि दोस्रो चरणको उत्पादन हुने गर्छ ।
कागती खेतीमा आकर्षण बढेसँगै उत्पादन वृद्धि भएको छ। आ.व. २०७७/७८ मा काभ्रेपलाञ्चोकमा २ सय ५५ हेक्टर क्षेत्रफलमा २४८० टन कागती उत्पादन भएकोमा आ.व. २०८१/८२ मा ६३२ हेक्टरमा ५०५१ टन उत्पादन भएको छ ।
स्थानीय तहले कागती ‘पकेट क्षेत्र’ घोषणा गर्दै बजेट, बिरुवा वितरण, तालिम र कृषक प्रशिक्षणमार्फत किसानलाई प्रोत्साहित गरेका छन् । कागती प्रतिकिलो १००–१५० रुपैयाँमा बिक्री हुने, अचार, क्यान्डी, तितौरा जस्ता परिकारबाट मूल्य अझै बढ्ने भएकोले किसान उत्साहित छन् ।
कागती उत्पादन बढेसँगै नेपालमा आयात घटेको छ । आ.व. २०७७/७८ मा १२ हजार ५ सय टन आयात भएकोमा आ.व. २०८१/८२ मा ६ हजार ६ सय ५१ टनमात्रै आयात भएको छ ।
सारांशमा, वन्यजन्तुको आतंक, बाँझो जमिन र कम आम्दानीका चुनौतीबीच कागती खेती किसानको दीर्घकालीन आयको स्रोत बनेको छ ।
